Shloka 19
अध्याय ५५ — भीष्मस्य प्रचण्डविक्रमः, अर्जुनप्रत्युत्तरं, कृष्णस्य चक्रोद्यतिः
Chapter 55: Bhīṣma’s onslaught, Arjuna’s counter, and Kṛṣṇa’s raised discus
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वत: । महत्या सेनया सार्ध सेनापृषछ्ठे व्यवस्थिता:,अश्वत्थामा, कृपाचार्य तथा सात्वतवंशी कृतवर्मा अपनी विशाल सेनाके साथ कौरव- सेनाके पृष्ठभागमें खड़े होकर उसका संरक्षण करते थे
sañjaya uvāca |
aśvatthāmā kṛpaś caiva kṛtavarmā ca sātvatāḥ |
mahatyā senayā sārdhaṃ senāpṛṣṭhe vyavasthitāḥ ||
قال سنجيا: كان أشوَتثاما، وكريپا، وكريتَفارمان من سلالة الساتفاتا، ومعهم قوة عظيمة، متمركزين في مؤخرة جيش الكورو، ثابتين لحراسة الخط الخلفي وتحصينه. وتبرز الآية خُلُق الحرب القائم على الحماية—إذ تُصان المؤخرة، وهي الأشد عرضة، لكي يقاتل القلب دون خوف من أن يُقطع عنه السند.
(संजय उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, duty includes protection and responsibility: guarding the rear prevents chaos, safeguards comrades, and reflects disciplined conduct rather than reckless aggression.
Sanjaya describes the Kaurava battle formation: Ashvatthama, Kripa, and Kritavarman are assigned to the army’s rear with a substantial force, serving as a protective screen against attacks from behind.