Shloka 19
Jaratkāru’s Marital Compact and Departure (जरत्कारु–जरत्कारुणी संवादः)
दिव्यज्ञान: स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा । क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यप:,मन्त्रैंगदिर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नत: । तेजस्वी काश्यप दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न थे। उस समय उन्होंने जान लिया कि पाण्डववंशी राजा परीक्षितकी आयु अब समाप्त हो गयी है, अतः वे मुनिश्रेष्ठ तक्षकसे अपनी रुचिके अनुसार धन लेकर वहाँसे लौट गये। महात्मा काश्यपके समय रहते लौट जानेपर तक्षक तुरंत हस्तिनापुर नगरमें जा पहुँचा। वहाँ जानेपर उसने सुना, राजा परीक्षित्की मन्त्रों तथा विष उतारनेवाली ओषधियोंद्वारा प्रयत्नपूर्वक रक्षा की जा रही है
takṣaka uvāca |
divyajñānaḥ sa tejasvī jñātvā taṃ nṛpatiṃ tadā |
kṣīṇāyuṣaṃ pāṇḍaveyam apāvartata kāśyapaḥ |
mantraiś ca auṣadhir viṣaharaiḥ rakṣyamāṇaṃ prayatnataḥ |
وكان كاشيابا المتلألئ، الموهوبَ بالمعرفة الإلهية، قد علم في ذلك الحين أن أجلَ الملك بَريِكشِت من سلالة الباندافا قد نفد. لذلك انصرف راجعًا. وسمع تَكْشَكَ أن الملك بَريِكشِت يُحاط بحراسةٍ شديدة، تُستعمل فيها التعاويذُ والأدويةُ المضادّة التي تزيل السمّ.
तक्षक उवाच
Educational Q&A
Even strong protections—ritual (mantra) and medical (antidotes)—may fail when one’s allotted lifespan is exhausted; the passage highlights the Mahābhārata theme that kāla (destined time) and karma set limits to human control.
Takṣaka narrates that the sage Kāśyapa, though capable of countering poison, realized Parīkṣit’s death was imminent and turned back; meanwhile Parīkṣit is being guarded with mantras and antidotal medicines against the expected serpent attack.