HomeVamana PuranaAdh. 20Shloka 30
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Chanda & Munda Discover Katyayani, Shloka 30

Chanda and Munda Discover Katyayani; Mahishasura’s Proposal and the Vishnu-Panjara Protection

स्त्रीरत्नमग्र्यं भवती च कन्या प्राप्तो ऽस्मि शैलं तव कारणेन तस्माद् भजस्वेह जगत्पतिं मां पतिस्तवार्हे ऽस्मि विभुः प्रभुश्च // वम्प्_20.29 पुलस्त्य उवाच/ इत्येवमुक्ता दितिजेन दुर्गा कात्यायनी प्राह मयस्य पुत्रम् सत्यं प्रभुर्दानवराट् पृथिव्यां सत्यं च युद्धे विजितामराश्च

strīratnamagryaṃ bhavatī ca kanyā prāpto 'smi śailaṃ tava kāraṇena tasmād bhajasveha jagatpatiṃ māṃ patistavārhe 'smi vibhuḥ prabhuśca // VamP_20.29 pulastya uvāca/ ityevamuktā ditijena durgā kātyāyanī prāha mayasya putram satyaṃ prabhurdānavarāṭ pṛthivyāṃ satyaṃ ca yuddhe vijitāmarāśca

“你是众女之中最上等的珍宝,且为处女。因你之故,我来到此山。因此请在此接受我——世间之主。我有资格作你的夫君,因为我威猛而具主宰之权。” 普罗陀斯提亚说:那位出自底提的阿修罗如此言说后,女神杜尔迦·迦底耶耶尼对摩耶之子说道:“确实如此——你是强大的主宰,是大那婆在大地上的王;也确实如此,在战场上你曾战胜诸天。”

स्त्रीरत्नम्a jewel among women
स्त्रीरत्नम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री + रत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्त्रियाः रत्नम्)
अग्र्यम्excellent, foremost
अग्र्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअग्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (स्त्रीरत्नम्)
भवतीyou (lady)
भवती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; आदरार्थे सर्वनाम-प्रयोगः
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
कन्याmaiden, daughter
कन्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भवती इत्यस्य समानाधिकरणम्
प्राप्तःhaving come, arrived
प्राप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
Formभूतकृत् (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; अस्मि इत्यनेन सह परिप्रयोगः (periphrastic perfect-like)
अस्मिI am
अस्मि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन
शैलम्to the mountain
शैलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तवof you, your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
कारणेनbecause of, due to
कारणेन:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; हेतौ (instrumental of cause)
तस्मात्therefore, from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभूतः (ablatival adverb)
भजस्वworship/choose (as husband)
भजस्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
जगत्पतिम्lord of the world
जगत्पतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः पतिः)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
पतिḥhusband
पतिḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
अर्हेI am worthy/fit
अर्हे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह (धातु) → अर्ह (तिङन्त/कृदन्ताधारित)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; ‘अर्ह्’ = योग्यः अस्मि (I am fit/deserving)
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन
विभुःmighty one, all-pervading
विभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य-समन्वयः (अहम्)
प्रभुःlord, master
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
Pulastya narrating; within narration: a Diti-born daitya proposes; Kātyāyanī replies to Maya’s son
Durgā (Kātyāyanī)
Daitya–Deva ConflictDharma (social custom in marriage)Praise and restraint in dialogueŚākta theology (Goddess as interlocutor)

{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Power and conquest are acknowledged as facts, yet they do not by themselves establish moral entitlement. The Goddess’ response (continued in the next verses) redirects the proposal into the framework of dharma—socially recognized norms (here, śulka) must be honored even by the mighty.

This is best classified under Vaṃśānucarita / narrative of lineages and their episodes (daitya-related story), rather than cosmogenesis (sarga) or dissolution (pralaya). It is an embedded dialogue within the Purāṇic narrative frame (Pulastya’s telling).

Kātyāyanī’s poised acknowledgment of daitya power symbolizes dharma’s capacity to ‘contain’ raw force. The epithet jagatpati used by the daitya is rhetorically grand, but the narrative implicitly contrasts self-proclaimed sovereignty with legitimacy grounded in right conduct.