Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 121

Devanagari script

उद्वेगं च परं यांति प्रतप्यंति यतस्ततः । आत्मसंभाविता मूढा मिथ्याज्ञानेन मोहिताः । वर्णाश्रमविरुद्धं तु तीर्थे कु्र्वन्ति येऽधमाः

Transliteration

udvegaṃ ca paraṃ yāṃti pratapyaṃti yatastataḥ | ātmasaṃbhāvitā mūḍhā mithyājñānena mohitāḥ | varṇāśramaviruddhaṃ tu tīrthe ku्rvanti ye'dhamāḥ

Translation

他们陷入极度不安，四处漂泊，仿佛被苦恼从各方灼烧；自负的愚人，被伪智所迷。那些下劣之辈违背种姓与住期(varṇa、āśrama)之法，竟在圣渡处(tīrtha)也造作违犯。

Word by Word

• उद्वेगम्: agitation, distress
• उद्वेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उद्वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम् (masculine accusative singular)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• परम्: great, intense
• परम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (masculine accusative singular; adjective)

• यान्ति: they go/attain
• यान्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम् (present indicative, 3rd person plural, parasmaipada)

• प्रतप्यन्ति: they suffer, are tormented
• प्रतप्यन्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम् (present indicative, 3rd person plural, ātmanepada)

• यतः: from where/therefore
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)
• Form: तसिलन्त-अव्ययम्; कारण/अपादानार्थे (indeclinable; 'from/because')

• ततः: from there, thence
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)
• Form: तसिलन्त-अव्ययम्; दिश/क्रमवाचक (indeclinable; 'from there/then')

• आत्मसंभाविताः: self-conceited, self-important
• आत्मसंभाविताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् + सम्भावित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; तत्पुरुषसमासः (आत्मना सम्भाविताः/आत्मनि सम्भाविताः) (masculine nominative plural; tatpurusha)

• मूढाः: foolish
• मूढाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (masculine nominative plural; adjective)

• मिथ्याज्ञानेन: by false knowledge
• मिथ्याज्ञानेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मिथ्या + ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; कर्मधारयसमासः (मिथ्या ज्ञानम्) (neuter instrumental singular; karmadharaya)

• मोहिताः: deluded
• मोहिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुह् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तम् (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (past passive participle; masculine nominative plural)

• वर्णाश्रमविरुद्धम्: contrary to varṇa and āśrama duties
• वर्णाश्रमविरुद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वर्ण + आश्रम + विरुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (वर्णाश्रमयोः विरुद्धम्) (neuter accusative singular; tatpurusha)

• तु: but, however
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्ययम् (particle: but/indeed)

• तीर्थे: at/in the tīrtha
• तीर्थे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम् (neuter locative singular)

• कुर्वन्ति: they do, perform
• कुर्वन्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम् (present indicative, 3rd person plural, parasmaipada)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; सम्बन्धसूचकं सर्वनाम (relative pronoun; masculine nominative plural)

• अधमाः: base, vile (people)
• अधमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (masculine nominative plural; adjective)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Restless figures wander in heat-haze, faces anxious, arguing with smug certainty; a calm ascetic points toward the tīrtha, while the sacred precinct glows—contrasting true knowledge with false certainty and dharma-violation.

Characters & Entities

• Varṇāśrama-dharma
• Tīrtha (Prabhāsa context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Arrogance and counterfeit spirituality destroy peace and merit; dharma must be upheld especially in sacred spaces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The admonition occurs within Prabhāsa Māhātmya, applying to behavior at Prabhāsa and tīrthas generally.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is behavioral: adhere to varṇāśrama-appropriate duties and avoid adharma at the tīrtha.