Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 25

Devanagari script

सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुं योगाधिगम्यं जगतोऽधिवासम् । तं विस्मयाधारमनंतशक्तिं ज्ञानोद्भवं धैर्यगुणाधिकं च

Transliteration

sarveśvaraikatribalaikabandhuṃ yogādhigamyaṃ jagato'dhivāsam | taṃ vismayādhāramanaṃtaśaktiṃ jñānodbhavaṃ dhairyaguṇādhikaṃ ca

Translation

我顶礼于祂：万有唯一之主，三界唯一的归依与至亲；以瑜伽而证得；为宇宙内住之所。祂是惊叹之所依，具无尽神力，由清净智而生，且以坚忍之德充盈。

Word by Word

• सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुम्: the sole lord, threefold-powerful, sole kinsman
• सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्वेश्वर + एक + त्रि + बल + एक + बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (सर्वेषाम् ईश्वरः; एकः; त्रिबलः; एकबन्धुः)

• योगाधिगम्यम्: attainable through yoga
• योगाधिगम्यम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: योग + अधिगम्य (अधि-गम् धातु + यत्/ण्यत् कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (योगेन अधिगम्यः); साध्य/योग्य-भाववाचक कृदन्त

• जगतः: of the world
• जगतः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अधिवासम्: abode/dwelling-place
• अधिवासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अधिवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• विस्मयाधारम्: support/source of wonder
• विस्मयाधारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्मय + आधार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (विस्मयस्य आधारः)

• अनन्तशक्तिम्: of infinite power
• अनन्तशक्तिम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अनन्ता शक्तिḥ यस्य)

• ज्ञानोद्भवम्: born of knowledge / source of knowledge
• ज्ञानोद्भवम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ज्ञानात् उद्भवः/ज्ञानस्य उद्भवः)

• धैर्यगुणाधिकम्: abounding in the quality of steadfastness
• धैर्यगुणाधिकम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धैर्य + गुण + अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (धैर्यगुणैः अधिकः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

A devotee/narrator within Prabhāsakṣetra-māhātmya (hymnic praise to Śiva; exact speaker not stated in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra / Somnātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer audience (frame ṛṣis)

Visual Art Cues

Scene: Śiva as the cosmic indweller: the universe shown as residing within His form; a yogin-pilgrim meditates at Prabhāsa shore, experiencing wonder and calm; subtle radiance emanates from the heart region of the deity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme Lord is inwardly present as the universe’s support and is best realized through disciplined yoga and knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra (Prabhāsa), in the Prabhāsa Khaṇḍa of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it is a contemplative hymn praising Śiva’s nature and yogic attainability.