Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 63

Devanagari script

त्रिविक्रमस्य माहात्म्यमधिकृत्य चतुर्मुखः । त्रिवर्गमभ्यधात्तत्तु वामनं परिकीर्तितम्

Transliteration

trivikramasya māhātmyamadhikṛtya caturmukhaḥ | trivargamabhyadhāttattu vāmanaṃ parikīrtitam

Translation

论及三步遍行者特里维克拉玛之伟大，四面梵天开示人生三义（trivarga）；而此开示被称颂为“婆摩那”（Purāṇa/教说）。

Word by Word

• त्रिविक्रमस्य: of Trivikrama
• त्रिविक्रमस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिविक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• माहात्म्यम्: greatness / glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अधिकृत्य: having taken up / concerning
• अधिकृत्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्गः अधि-; अर्थः ‘आश्रित्य/विषयी-कृत्य’

• चतुर्मुखः: the four-faced one (Brahmā)
• चतुर्मुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्यानि मुखानि चत्वारि सः)

• त्रिवर्गम्: the three aims (dharma-artha-kāma)
• त्रिवर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयाणां वर्गाणां समाहारः)

• अभ्यधात्: declared / taught
• अभ्यधात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः अभि-

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अन्वयः ‘तत् तु’ (that indeed)

• तु: indeed / but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)

• वामनम्: Vāmana
• वामनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वामन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (तत् इति विशेष्य/समानाधिकरण)

• परिकीर्तितम्: is proclaimed / is celebrated
• परिकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि भावः ‘परिकीर्तितम् (is proclaimed)’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (four-faced) instructs sages, while in a side vignette Trivikrama strides across the worlds; the teaching of trivarga is symbolized by three scrolls or three lamps.

Characters & Entities

• Trivikrama
• Brahmā (Caturmukha)
• Vāmana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic teachings frame worldly goals (dharma, artha, kāma) under divine narratives, guiding desire and prosperity through righteousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Prabhāsa-kṣetra context continues; the verse itself pivots to Purāṇic classification rather than naming a sub-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it identifies a doctrinal exposition—Brahmā’s teaching connected to Trivikrama/Vāmana.