Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 60

Devanagari script

पत्नीशाले तथा गोपी रौप्यशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायन्ती परमेश्वरम्

Transliteration

patnīśāle tathā gopī raupyaśṛṃgā samekhalā | kṣaumavastraparīdhānā dhyāyantī parameśvaram

Translation

在妻室之馆（patnīśālā）中，那位牧女伫立其间——佩以银饰与束带，身着细麻衣——默观冥想至上的主宰。

Word by Word

• पत्नीशाले: in the wives’ hall (patnīśālā)
• पत्नीशाले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पत्नी-शाला (प्रातिपदिक; पत्नी + शाला)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पत्न्याः शाला)

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम्

• गोपी: the cowherd woman (gopī)
• गोपी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोपी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• रौप्यशृंगा: silver-horned
• रौप्यशृंगा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रौप्य-शृङ्गा (प्रातिपदिक; रौप्य + शृङ्गा)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (having silver horns)

• समेखला: wearing a girdle
• समेखला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-मेखला (प्रातिपदिक; स + मेखला)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (मेखलया सह) विशेषणम्

• क्षौमवस्त्रपरीधाना: clad in linen garments
• क्षौमवस्त्रपरीधाना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षौम-वस्त्र-परिधान (प्रातिपदिक; क्षौम + वस्त्र + परिधान)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परिधान (कृदन्त/नामधातु-प्रयोगः) ‘wearing’; तत्पुरुष-समासः (क्षौमवस्त्रं परिधानम् यस्याः)

• ध्यायन्ती: meditating
• ध्यायन्ती: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्तः (present participle)

• परमेश्वरम्: the Supreme Lord
• परमेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम-ईश्वर (प्रातिपदिक; परम + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Sūta (narration; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a secluded wives’ pavilion, a cowherd maiden stands/sits adorned with silver ornaments and girdle, wearing fine linen, eyes lowered in meditation on the Supreme Lord while yajña sounds continue outside.

Characters & Entities

• Gopī
• Parameśvara (Supreme Lord)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner devotion (dhyāna) sanctifies one’s role in ritual space; bhakti and purity of mind support yajña-dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, portrayed as a ritually complete tīrtha with the patnīśālā and sacred observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Placement in the patnīśālā (wives’ pavilion) and meditative focus during yajña; no specific mantra is cited.