Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ततः क्रोधाभिभूतेन चक्षुषा चावलोकयत् । स क्रूररक्षःक्षयकृत्तिमिरद्विपकेसरी

Transliteration

tataḥ krodhābhibhūtena cakṣuṣā cāvalokayat | sa krūrarakṣaḥkṣayakṛttimiradvipakesarī

Translation

随后，他为忿怒所胜，以双目投以一瞥。那太阳如狮子对黑暗之象，遂成凶暴罗刹的毁灭者。

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (ablatival adverb: then/thereupon)

• क्रोधाभिभूतेन: overcome by anger
• क्रोधाभिभूतेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध + अभि-भू (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (Ppp: overcome), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; चक्षुषा इत्यस्य विशेषणम्

• चक्षुषा: with (his) eye
• चक्षुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (Instr.), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (and)

• अवलोकयत्: looked at
• अवलोकयत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-लोक् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्

• क्रूररक्षःक्षयकृत्: destroyer of the fierce demons
• क्रूररक्षःक्षयकृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रूर + रक्षस् + क्षय + कृ (धातु)
• Form: तत्पुरुषसमासः (क्रूराणां रक्षसां क्षयं करोति इति), पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्; सः इत्यस्य विशेषणम्

• तिमिरद्विपकेसरी: a lion to the elephant of darkness
• तिमिरद्विपकेसरी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिमिर + द्विप + केसरी (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुषसमासः (तिमिररूपे द्विपे केसरी इव), पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्; सः इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa) addressing the listener (Devi/Varavarṇinī referenced later in the adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Surya’s wrathful gaze flashes outward; rākṣasas recoil and disintegrate like shadows at sunrise. The simile is visualized: a lion (Surya) pouncing upon the elephant of darkness.

Characters & Entities

• Sūrya (Bhānu/Prabhākara)
• Rākṣasas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is protected when divine light (Sūrya) dispels both inner darkness and outer forces of adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, in the Prabhāsa-khaṇḍa’s Prabhāsakṣetra-māhātmya, where Sūrya’s presence is celebrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated in this verse; it sets the narrative of Sūrya’s protective action that supports the kṣetra’s greatness.