Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

भोभोऽन्त्यज महाबुद्धे रक्षास्मानन्नदानतः । प्राणसंदेहमापन्नान्कृशांगान्क्षुत्प्रपीडितान्

Transliteration

bhobho'ntyaja mahābuddhe rakṣāsmānannadānataḥ | prāṇasaṃdehamāpannānkṛśāṃgānkṣutprapīḍitān

Translation

“噢，贱民啊，具大慧者！愿以施食救护我等。我们形体枯瘦，饥饿逼迫，性命已陷于危疑之间。”

Word by Word

• भोः: O!
• भोः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भोः (अव्यय/सम्बोधन-निपात)
• Form: सम्बोधन-निपात (vocative particle), पुनरुक्तिः (repetition)

• भोः: O!
• भोः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भोः (अव्यय/सम्बोधन-निपात)
• Form: सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• अन्त्यज: O outcaste
• अन्त्यज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अन्त्यज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• महाबुद्धे: O great-minded one
• महाबुद्धे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाबुद्धि (प्रातिपदिक: महा + बुद्धि)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् बुद्धिः यस्य)

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अस्मान्: us
• अस्मान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• अन्नदानतः: because of (your) giving of food
• अन्नदानतः: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अन्नदान (प्रातिपदिक: अन्न + दान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अन्नस्य दानम्)

• प्राणसन्देहम्: doubt about life (peril of life)
• प्राणसन्देहम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राणसन्देह (प्रातिपदिक: प्राण + सन्देह)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्राणेषु सन्देहः)

• आपन्नान्: having fallen into
• आपन्नान्: Karman (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आपद् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (अस्मान्)

• कृशाङ्गान्: thin-limbed
• कृशाङ्गान्: Karman (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृशाङ्ग (प्रातिपदिक: कृश + अङ्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (कृशम् अङ्गं यस्य); विशेषणम् (अस्मान्)

• क्षुत्प्रपीडितान्: afflicted by hunger
• क्षुत्प्रपीडितान्: Karman (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत्प्रपीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्षुत् + प्र + √पीड् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (क्षुत्या प्रपीडितः); विशेषणम् (अस्मान्)

Speaker

Ṛṣis (sages) (as quoted within Śiva’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Close-up of sages with folded hands, gaunt bodies, pleading to the householder; the emotional center is their vulnerability and the moral appeal to the ‘great-minded’ one.

Characters & Entities

• Ṛṣis (sages)
• Antyaja
• Anna-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anna-dāna is portrayed as immediate protection of life; compassion is dharma in action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode supports the Māhātmya leading to Akṣamāleśvara/Ugraseneśvara in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Giving food (anna-dāna) as a saving, meritorious act.