Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

स एष वैष्णवः पादो देवि मध्ये ग्रहोऽस्य यः । नारायणाख्योऽचिंत्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः

Transliteration

sa eṣa vaiṣṇavaḥ pādo devi madhye graho'sya yaḥ | nārāyaṇākhyo'ciṃtyātmā kāraṇaṃ jagataḥ prabhuḥ

Translation

女神啊，此乃毗湿奴之方；其中央所居之星，即名为那罗延（Nārāyaṇa）者——体性不可思议——为主宰，乃世界之因。

Word by Word

• सः: he/that
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (deictic)

• वैष्णवः: Vaiṣṇava (of Viṣṇu)
• वैष्णवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पादः: foot/quarter
• पादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• ग्रहः: the ग्रह (planet/indicator)
• ग्रहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्य: of this/of him
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• नारायण-आख्यः: named Nārāyaṇa
• नारायण-आख्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नारायण + आख्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (नारायण इति आख्यः = named Nārāyaṇa)

• अचिन्त्य-आत्मा: the inconceivable Self
• अचिन्त्य-आत्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अचिन्त्य + आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अचिन्त्यः आत्मा यस्य/अचिन्त्य आत्मा)

• कारणम्: the cause
• कारणम्: Karta (Predicate/प्राधान्य)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (predicate nominative)

• जगतः: of the world
• जगतः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Deductive (Prabhāsakṣetramāhātmya context): likely Skanda to Devī/Pārvatī.

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (mandala-quarter: Vaiṣṇava pāda)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A sacred mandala of Prabhāsa visualized as the divine body: the Vaiṣṇava quarter with Nārāyaṇa enthroned at the center, radiating causal light into the surrounding kṣetra.

Characters & Entities

• Vaiṣṇava
• Nārāyaṇa
• Grahāḥ (as a cosmic governing principle)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All cosmic organization culminates in the Supreme Lord—Nārāyaṇa—who is the unseen cause and sustaining center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, presenting the tīrtha within a Vaiṣṇava-inflected cosmic order.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it identifies the Vaiṣṇava quarter and its central governing principle as Nārāyaṇa.