Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

देव्युवाच । कोऽसौ प्रत्यूषनामेति कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । कस्य पुत्रः स विख्यात एतन्मे वद शंकर

Transliteration

devyuvāca | ko'sau pratyūṣanāmeti kathaṃ liṃgaṃ pratiṣṭhitam | kasya putraḥ sa vikhyāta etanme vada śaṃkara

Translation

女神说道：谁被称为“普拉提尤舍”（Pratyūṣa）？此林伽如何安立？这位著名者是谁之子？请告诉我，商羯罗啊。

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बोधनार्थे (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• असौ: that (person)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम

• प्रत्यूष-नाम: named Pratyūṣa
• प्रत्यूष-नाम: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यूष (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम-तत्पुरुषः (नाम यस्य)

• इति: thus/“as”
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: was established
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्थापितम्/प्रतिष्ठापितम्’

• कस्य: of whom
• कस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• विख्यातः: renowned
• विख्यातः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• मे: to me/for me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6th/4th Gen/Dat), एकवचन; सर्वनाम

• वद: tell
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• शंकर: O Śaṅkara
• शंकर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

Speaker

Pārvatī (Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pratyūṣeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaṅkara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, attentive and inquisitive, turns toward Śiva, asking about Pratyūṣa—his identity, lineage, and how the liṅga was established; the shrine remains in the background as a narrative anchor.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Śiva (Śaṅkara)
• Pratyūṣa
• Pratyūṣeśvara-liṅga
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is anchored in sacred history—knowing the origin (kathā) deepens faith and the fruit of pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, specifically the Pratyūṣeśvara-liṅga and its foundation story.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse introduces inquiry into liṅga-pratiṣṭhā (consecration/establishment).