Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

मन्दाकिनी तथा पुण्या नदी भागीरथी च या । महानदी नर्मदा च शिप्रा प्राची सरस्वती

Transliteration

mandākinī tathā puṇyā nadī bhāgīrathī ca yā | mahānadī narmadā ca śiprā prācī sarasvatī

Translation

曼达吉尼亦在，其圣河婆伽罗提亦在；摩诃那底与讷尔摩陀；尸波罗、普拉吉与萨拉斯瓦蒂——诸河皆在诸圣渡处之中。

Word by Word

• मन्दाकिनी: Mandākinī
• मन्दाकिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्दाकिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also, likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• पुण्या: holy
• पुण्या: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नदी/मन्दाकिनी इत्यादीनाम्)

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भागीरथी: Bhāgīrathī
• भागीरथी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भागीरथी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• या: which (she)
• या: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• महानदी: Mahānadī (the great river)
• महानदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + नदी (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास

• नर्मदा: Narmadā
• नर्मदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• शिप्रा: Śiprā
• शिप्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिप्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राची: Prācī (river)
• प्राची: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrī Prahlāda (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (as pan-tīrtha-sammelana)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A cosmic assembly where personified rivers arrive as goddesses bearing water-pots and lotuses, encircling Dvārakā’s sacred horizon; each river marked by regional emblems (Himalayan snow for Mandākinī, Gaṅgā’s makara, Narmadā’s rocky ghats, Śiprā’s Ujjain lamps).

Characters & Entities

• Mandākinī
• Bhāgīrathī (Gaṅgā)
• Mahānadī
• Narmadā
• Śiprā
• Prācī
• Sarasvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic sacred geography presents rivers as living tīrthas, converging in purpose toward dharma and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā by implication, as the focal dhāma around which these famed rivers are being enumerated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a listing of tīrthas/rivers.