Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Dvaraka Mahatmya›Adhyaya 15›Shloka 5
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

येनार्चितो महादेवस्तस्य तुष्यति केशवः । अनर्चिते नीलकण्ठे न गृह्णात्यर्चनं हरिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यतां नीललोहितः

Transliteration

yenārcito mahādevastasya tuṣyati keśavaḥ | anarcite nīlakaṇṭhe na gṛhṇātyarcanaṃ hariḥ | tasmātsarvaprayatnena pūjyatāṃ nīlalohitaḥ

Translation

礼敬大天（摩诃提婆）者，克舍婆便心生欢喜；若未礼拜青颈者（尼罗迦ṇṭha），诃利亦不受所献之供养。故当竭尽诸般精勤，奉祀尼罗罗希多（湿婆）。

Word by Word
येनby whom/whereby
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; तृतीया (3rd/करण), एकवचन; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे साधारण-रूपम्; सम्बन्धे ‘येन’ = ‘by whom/whereby’
अर्चितःworshipped
अर्चितः:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः; ‘worshipped’
महादेवःMahādeva (Śiva)
महादेवः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक) = महा + देव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् देवः)
तस्यof him/thereof
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; पुं/नपुंसक
तुष्यतिis pleased
तुष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
केशवःKeśava (Viṣṇu)
केशवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अनर्चितेwhen (he) is not worshipped
अनर्चिते:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअन्- + अर्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनञ्-पूर्वक विशेषण; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; पुंलिङ्गे (नीलकण्ठे इति सह)
नीलकण्ठेin/with Nīlakaṇṭha (Śiva)
नीलकण्ठे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनीलकण्ठ (प्रातिपदिक) = नील + कण्ठ
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय-समासः (नीलः कण्ठः यस्य)
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
गृह्णातिaccepts/takes
गृह्णाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; रूपम्: गृह्णाति
अर्चनम्worship/ritual offering
अर्चनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्चन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाव-प्रयोगवत्; हेतौ/निष्कर्षे (ablatival adverb): ‘therefore/from that reason’
सर्वप्रयत्नेनwith all effort
सर्वप्रयत्नेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वप्रयत्न (प्रातिपदिक) = सर्व + प्रयत्न
Formतृतीया-एकवचन-रूपेण क्रियाविशेषणवत्; तत्पुरुष-समासः (सर्वः प्रयत्नः)
पूज्यताम्let (him) be worshipped
पूज्यताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/आज्ञार्थ), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः: ‘let (him) be worshipped’
नीललोहितःNīlalohita (Śiva)
नीललोहितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनीललोहित (प्रातिपदिक) = नील + लोहित
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समासः; शिवस्य नाम
Speaker

Brahmā (as reported by Prahlāda)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā–Prabhāsa region (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brahmā’s sons (Brahmaputrāḥ)

Visual Art Cues

Scene: A teacher declares that Kṛṣṇa’s worship is accepted when Śiva is worshipped; visualized as Hari and Hara in harmonious presence—Viṣṇu serene, Śiva blue-throated—devotees offering bilva and tulasī together.

Characters & Entities
M
Mahādeva
K
Keśava
N
Nīlakaṇṭha
H
Hari
N
Nīlalohita

FAQs

The Purāṇa teaches theological harmony: honoring Śiva is presented as essential for the completeness and acceptance of worship to Hari/Keśava.

Dvārakā’s Māhātmya context frames this as a local dharma-teaching connected to sacred worship in the Dvārakā setting.

Arcana/pūjā of Mahādeva (Nīlakaṇṭha/Nīlalohita) is explicitly prescribed as a necessary practice.

←Previous Verse
Next Verse→