Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः । प्रणष्टः सकलं हित्वा मर्त्यलोकं चराचरम्

Transliteration

evaṃ saṃciṃtya manasā sakopo havyavāhanaḥ | praṇaṣṭaḥ sakalaṃ hitvā martyalokaṃ carācaram

Translation

他心中如是思惟，供献之载者哈维亚瓦哈那（Havyavāhana，阿耆尼）怒火充盈，遂忽然隐没——舍弃整个凡世，以及一切动与不动的众生。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषण (thus)

• संचिन्त्य: having reflected
• संचिन्त्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मनसा: with (his) mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• सकोपः: angry
• सकोपः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स + कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (कोपवान्) विशेषणम् (हव्यवाहनः इति)

• हव्यवाहनः: Agni, carrier of oblations
• हव्यवाहनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हव्यवाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हव्यं वहति इति)

• प्रणष्टः: vanished
• प्रणष्टः: Pradhana-visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्र + नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (vanished)

• सकलम्: entire
• सकलम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (चराचरम् इति)

• हित्वा: having abandoned
• हित्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मर्त्यलोकम्: the mortal world
• मर्त्यलोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः (मर्त्यानां लोकः)

• चराचरम्: moving and unmoving beings
• चराचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (चरं च अचरं च)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Prabhāsa Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Agni, enraged, disappears from the mortal realm; fires extinguish across villages, forests, and altars; beings stand stunned as warmth and light vanish.

Characters & Entities

• Agni (Havyavāhana)
• Martyaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is violated at the root (purity of offering and intention), the sustaining powers of the cosmos can withdraw, causing universal imbalance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the verse is a cosmological turning point within the Arbuda Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the consequence—Agni’s disappearance—leading to interruption of rites.