Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

Devanagari script

व्याधिग्रस्तोऽपि यो मर्त्त्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । नीरोगो जायते सद्यो ग्रहग्रस्तो विमुच्यते

Transliteration

vyādhigrasto'pi yo marttyaḥ snānaṃ tatra samācaret | nīrogo jāyate sadyo grahagrasto vimucyate

Translation

纵使病苦缠身之人，若在彼处沐浴，亦即刻无病安康；为“摄持者”诸伽罗诃（graha，夺附之灵/星曜之厄）所扰者，亦得解脱。

Word by Word

• व्याधिग्रस्तः: afflicted by disease
• व्याधिग्रस्तः: Visheshana (Adjective of martyaḥ)
• Type: Adjective
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (व्याधिना ग्रस्तः = afflicted by disease)

• अपि: even
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपातः (even/also)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; यत्-शब्दः (relative pronoun)

• मर्त्यः: a mortal/person
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्ययम्

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• नीरोगः: healthy
• नीरोगः: Predicate adjective (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: नीरोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; निः + रोग (नञ्/निर्-पूर्वक) ‘disease-free’

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्ययम्

• ग्रहग्रस्तः: seized by a graha (evil influence)
• ग्रहग्रस्तः: Visheshana (Adjective; implied subject)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ग्रहैः/ग्रहणेन ग्रस्तः = seized by a graha/evil influence)

• विमुच्यते: is freed
• विमुच्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः/आत्मनेपदम् (is released)

Speaker

Pulastya (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rūpatīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King Yayāti (implied by subsequent verses)

Visual Art Cues

Scene: A suffering pilgrim enters a luminous forest tirtha; as he bathes, a dark aura of illness and graha-fear dissolves into the water; attendants and sages witness sudden radiance and steadiness in his face.

Characters & Entities

• snāna (ritual bath)
• tīrtha
• vyādhi (disease)
• graha-affliction

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma presents tīrtha-bathing as both bodily healing and subtle purification, restoring balance when one is afflicted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rūpatīrtha in Arbuda Khaṇḍa, praised for curative and protective power through its waters.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at the tīrtha is explicitly prescribed as the means to health and release from graha-affliction.