Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

यः पुमान्प्रातरुत्थाय ताभ्यां पश्यति चाननम् । तस्य संवत्सरंयावन्न च च्छिद्रं प्रजायते

Transliteration

yaḥ pumānprātarutthāya tābhyāṃ paśyati cānanam | tasya saṃvatsaraṃyāvanna ca cchidraṃ prajāyate

Translation

凡人清晨起身，得见那二位的圣颜者，终其一年不生任何“缺隙”——即无祸患、无损害、无可乘之隙。

Word by Word

• यः: who
• यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धबोधक-यः (relative pronoun)

• पुमान्: a man
• पुमान्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: कालाधिकरण (Temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम्

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया (having risen)

• ताभ्याम्: by/with those two (goddesses/women)
• ताभ्याम्: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन

• पश्यति: sees
• पश्यति: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक

• आननम्: face
• आननम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• संवत्सरम्: for a year
• संवत्सरम्: कालाधिकरण/अत्यन्तसंयोग (Duration)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कालपरिमाण

• यावत्: as long as, until
• यावत्: अवधि (Limit)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: अव्ययम्; परिमाण/अवधि-बोधक (as long as)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध (negation particle)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/अन्वय (emphatic/connector)

• छिद्रम्: a flaw, breach, defect
• छिद्रम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रजायते: arises, is produced
• प्रजायते: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√जन् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; आत्मनेपदम्

Speaker

Sūta (continued narration context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ambāvṛddhā (Mahodaya-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At dawn, a devotee with folded hands beholds the serene yet powerful faces of two guardian figures; pale sunrise light touches the Kailāsa-like prāsāda, while lamps flicker and the city awakens behind.

Characters & Entities

• Sūta
• Ambāvṛddhā (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Daily darśana (reverent seeing) of the kṣetra’s divine guardians is itself a protective spiritual practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The benefit is tied to the Ambāvṛddhā kṣetra context where the two protectors reside.

What ritualistic prescription is mentioned?

Morning practice of rising and taking darśana of the two divine figures.