Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

एवं निःक्षत्रियां कृत्वा कृत्स्नां पृथ्वीं भृगद्वहः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे जगाम तदनन्तरम्

Transliteration

evaṃ niḥkṣatriyāṃ kṛtvā kṛtsnāṃ pṛthvīṃ bhṛgadvahaḥ | hāṭakeśvaraje kṣetre jagāma tadanantaram

Translation

如此，毗利古之后裔（帕拉修罗摩）使大地尽无刹帝利之后，随即前往哈塔凯湿伐罗的神圣圣域。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• निःक्षत्रियाम्: devoid of kṣatriyas
• निःक्षत्रियाम्: Karma (Object complement)
• Type: Adjective
• Root: निःक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम्

• कृत्वा: having made/done
• कृत्वा: Kriyā (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• कृत्स्नाम्: entire
• कृत्स्नाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• पृथ्वीम्: the earth
• पृथ्वीम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: पृथ्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• भृगद्वहः: Bhṛgadvaha (name/epithet)
• भृगद्वहः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: भृगद्वह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगूणां वहः/वहति इति)

• हाटकेश्वरजे: born of/pertaining to Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Viśeṣaṇa (Qualifier of locus)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हाटकेश्वरस्य जातम्)

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जगाम: went
• जगाम: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्: then
• तत्: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोग (तत्-शब्दस्य अव्ययीभाव/निपातवत्); ‘then/thereupon’ अर्थे

• अनन्तरम्: immediately afterwards
• अनन्तरम्: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (immediately after)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Paraśurāma, axe-bearing yet subdued, arrives at a Śiva-kṣetra marked by a liṅga and sacred boundary stones; the atmosphere shifts from battlefield heat to temple coolness.

Characters & Entities

• Paraśurāma (Bhṛgadvaha/Bhārgava)
• Hāṭakeśvara
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma narratives often pivot from conflict to pilgrimage: after worldly upheaval, the seeker turns toward a kṣetra where ritual and devotion restore balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra—the holy precinct of Hāṭakeśvara—is explicitly named.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse signals a transition to tīrtha-based rites; the specific rituals (snāna, pitṛtarpaṇa, dāna) appear in subsequent verses.