Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स्नात्वा तत्र नरो भक्त्या तौ पश्येद्यः समाहितः । माघशुक्लचतुर्दश्यां न स भूयोऽत्र जायते

Transliteration

snātvā tatra naro bhaktyā tau paśyedyaḥ samāhitaḥ | māghaśuklacaturdaśyāṃ na sa bhūyo'tra jāyate

Translation

若有人在彼处以虔敬沐浴，心神专注而瞻礼那对神圣二尊——于摩伽月明半第十四日——便不再于此世复生。

Word by Word

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया, एकवचन

• तौ: those two (them)
• तौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, द्विवचन; सर्वनाम

• पश्येत्: should see
• पश्येत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• समाहितः: collected; concentrated
• समाहितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (यः/नरः)

• माघ-शुक्ल-चतुर्दश्याम्: on the 14th day of the bright fortnight of Māgha
• माघ-शुक्ल-चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक) + शुक्ल (प्रातिपदिक) + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (माघमासस्य शुक्लपक्षस्य चतुर्दशी); स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक-निपात (negation)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• भूयः: again
• भूयः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूयः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: again)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• जायते: is born
• जायते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Umā-Maheśvara Kuṇḍa and Darśana-sthāna

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: A devotee bathes in the clear kuṇḍa, then with a steady, meditative gaze beholds Umā and Maheśvara on Māgha bright caturdaśī, attaining freedom from rebirth.

Characters & Entities

• Umā
• Maheśvara (Śiva)
• Māgha śukla caturdaśī
• snāna
• darśana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional bathing and darśana performed with mental focus on an auspicious tithi are taught to culminate in liberation from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kuṇḍa and shrine of Umā-Maheśvara described in Nāgarakhaṇḍa, Tīrthamāhātmya, Adhyāya 52.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at the tīrtha followed by darśana of Umā-Maheśvara, specifically on Māgha śukla caturdaśī (bright fortnight 14th).