Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5
Devanagari script
अथोत्थाय नृपस्तूर्णं सम्मुखः प्रययौ मुदा । स्वागतं स्वागतं तेस्तु ब्रुवाण इति सादरम्
Transliteration
athotthāya nṛpastūrṇaṃ sammukhaḥ prayayau mudā | svāgataṃ svāgataṃ testu bruvāṇa iti sādaram
Translation
于是国王迅速起身，欢喜上前迎接他，恭敬地说道：“欢迎，欢迎！”
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (Sequencing/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक (then)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootउत् + स्था (धातु)
Formकृदन्त, ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय (absolutive)
नृपःthe king
नृपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय/नपुंसक-रूप)
Formअव्यय, शीघ्रार्थक क्रियाविशेषण (adverb: quickly)
सम्मुखःfacing (him)/in front
सम्मुखः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् (उपसर्ग/पूर्वपद) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुष (सम्यक् मुखं यस्य/सम्मुखः) विशेषण
प्रययौwent forth/approached
प्रययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
मुदाwith joy
मुदा:
Karana (Means/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; भाववाचक
स्वागतम्welcome
स्वागतम्:
Karma (Utterance content/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्भाषणपद (greeting, used as interjection)
स्वागतम्welcome (again)
स्वागतम्:
Karma (Utterance content/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
तेto you/for you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Genitive/Dative), एकवचन; सर्वनाम (enclitic)
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक (particle)
ब्रुवाणःsaying
ब्रुवाणः:
Karta (Agent as participle/कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रू (धातु)
Formकृदन्त, शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरणसूचक (quotative)
सादरम्respectfully
सादरम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (उपसर्ग/पूर्वपद) + आदर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास, क्रियाविशेषण (adverb)
Speaker
Sūta (implied)
Characters & Entities
K
King Kalaśa (implied)D
Durvāsā (implied)FAQs
Honouring guests—especially sages—is a direct expression of dharma, praised as a kingly virtue and a source of merit.
Indirectly, the verse supports the Kalaśeśvara māhātmya by narrating the righteous conduct that leads to the shrine’s sanctity.
The practical dharma of atithi-satkāra (welcoming and honouring a guest) is exemplified.