Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

ततोऽहं तत्समासाद्य स्नातः शीतेन वारिणा । क्षुधार्तश्च तृषार्तश्च श्रमार्तश्च विशेषतः

Transliteration

tato'haṃ tatsamāsādya snātaḥ śītena vāriṇā | kṣudhārtaśca tṛṣārtaśca śramārtaśca viśeṣataḥ

Translation

我来到那湖边，便以其清凉之水沐浴——虽为饥所苦，为渴所逼，尤为劳顿所困。

Word by Word

• ततः: then / thereafter
• ततः: Sambandha (Discourse/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमसूचक-अव्यय (thereupon/then)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that (lake/place)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• समासाद्य: having approached
• समासाद्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√सद् (सद् धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया

• तत्समासाद्य: having approached it
• तत्समासाद्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: तद् + समासाद्य (अव्ययकृदन्त)
• Form: सन्धियुक्तः; तत् (object) + समासाद्य (absolutive)

• स्नातः: bathed
• स्नातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आत्मकर्तरि (I bathed)

• शीतेन: with cold
• शीतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; वारि-विशेषणम्

• वारिणा: water
• वारिणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वारि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• क्षुधा: hunger
• क्षुधा: Hetu (Cause in compound/हेतु)
• Type: Noun
• Root: क्षुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• आर्तः: afflicted
• आर्तः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम्-विशेषणम्

• क्षुधार्तः: afflicted by hunger
• क्षुधार्तः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुधा + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: क्षुधया आर्तः

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तृषा: thirst
• तृषा: Hetu (Cause in compound/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तृषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• तृषार्तः: afflicted by thirst
• तृषार्तः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृषा + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: तृषया आर्तः

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• श्रम: fatigue
• श्रम: Hetu (Cause in compound/हेतु)
• Type: Noun
• Root: श्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• श्रमार्तः: afflicted by fatigue
• श्रमार्तः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रम + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: श्रमेण आर्तः

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: प्रकार/विशेषणार्थक-अव्यय (especially)

Speaker

Unspecified narrator (a merchant/traveler) within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed Saras near Camatkāra-purā

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience

Visual Art Cues

Scene: The traveler steps into the lake; ripples spread through lotus stems; cool water glints; his posture shifts from strain to relief while birds lift briefly and settle again.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in extreme hardship, approaching a tīrtha and performing snāna symbolizes renewed purity, hope, and dharmic orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred lake previously described near Camatkārapura in Ānarta is the implied tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in the lake’s cool waters is performed, implying a tīrtha-practice.