Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 231›Shloka 76
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

तस्मात्स्थानात्सहस्राक्ष मद्भारेण प्रपीडितः । वर्षेवर्षे सदा कार्यं मया तत्सुहितं तव

Transliteration

tasmātsthānātsahasrākṣa madbhāreṇa prapīḍitaḥ | varṣevarṣe sadā kāryaṃ mayā tatsuhitaṃ tava

Translation

因此，千眼者啊，从那处起，他将被我的重负所压制；年复一年，我恒常成就那对你大有裨益之事。

Word by Word
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (Ablatival adverb), ‘from that’
स्थानात्from the place
स्थानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
सहस्राक्षO thousand-eyed one (Indra)
सहस्राक्ष:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसहस्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘सहस्राणि अक्षाणि यस्य’ (इन्द्र)
मद्भारेणby my burden
मद्भारेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमत् (सर्वनाम) + भार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मम भारः’
प्रपीडितःafflicted/pressed down
प्रपीडितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-पीड् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘pressed/afflicted’
वर्षेin a year
वर्षे:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति-योगे ‘वर्षे वर्षे’ = ‘every year’)
वर्षेeach year
वर्षे:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति)
सदाalways
सदा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय (Adverb), ‘always’
कार्यम्(it) should be done
कार्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृ (धातु) → कार्य (प्रातिपदिक)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligation) कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be done/should be done’
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (कर्ता/करण), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (विशेषण)
सुहितम्welfare/benefit
सुहितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘welfare/benefit’
तवfor you/of you
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sahasrākṣa (Indra)

Visual Art Cues

Scene: From the sacred locus, a powerful unseen pressure—Viṣṇu’s ‘weight’—subdues the rival; Indra is protected repeatedly each year. The imagery can be rendered as Viṣṇu establishing a divine presence over the kṣetra, with the adversary bowed or constrained.

Characters & Entities
V
Viṣṇu
I
Indra (Sahasrākṣa)
H
Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)
V
Vṛka (implied)

FAQs

Sacred places become instruments of divine protection; the Lord can restrain disruptive forces through his presence and power.

The verse refers back to “that place” (tasmāt sthānāt), contextually pointing to Hāṭakeśvara-kṣetra.

No explicit ritual is prescribed; it promises recurring divine action “year after year” for Indra’s welfare.

←Previous Verse
Next Verse→