Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

शक्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं वरय सुव्रत । व्रतेनानेन चीर्णेन चातुर्मास्योद्भवेन च । तस्मात्प्रार्थय देवेन्द्र नित्यं यन्मनसि स्थितम्

Transliteration

śakra tuṣṭo'smi bhadraṃ te varaṃ varaya suvrata | vratenānena cīrṇena cāturmāsyodbhavena ca | tasmātprārthaya devendra nityaṃ yanmanasi sthitam

Translation

噢释迦罗，愿吉祥临汝——我已欢喜。汝为持戒坚固者，当自择一愿。因汝奉行此誓，此誓出自四月斋期（Cāturmāsya）；故诸天之主啊，祈求那恒常存于汝心之所愿。

Word by Word

• शक्र: O Śakra (Indra)
• शक्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Samanadhikarana (Predicate/समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तुष् + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘अस्मि’ इत्यस्य विधेय

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन

• भद्रम्: good fortune
• भद्रम्: Sambandha (Benediction/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; आशीर्वादार्थक प्रयोगः (auspiciousness)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4), एकवचन; ‘भद्रम्’ इत्यस्य सम्प्रदान (to you)

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘वरय’ इत्यस्य कर्म

• वरय: choose/ask for
• वरय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• सुव्रत: O you of good vows
• सुव्रत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सु-व्रत (प्रातिपदिक; सु + व्रत)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं व्रतं यस्य)

• व्रतेन: by (this) vow
• व्रतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• अनेन: by this
• अनेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; ‘व्रतेन’ इत्यस्य विशेषणम्

• चीर्णेन: performed
• चीर्णेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; ‘व्रतेन’ इत्यस्य विशेषणम्

• चातुर्मास्योद्भवेन: by what arises in/from the Cāturmāsya (four-month observance)
• चातुर्मास्योद्भवेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य-उद्भव (प्रातिपदिक; चातुर्मास्य + उद्भव)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; तत्पुरुषः (चातुर्मास्यात् उद्भवः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Causal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/तदर्थक क्रियाविशेषणम् (therefore/from that)

• प्रार्थय: request, ask
• प्रार्थय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अर्थ्/प्र-√याच् (धातु; प्रार्थयति)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• देवेन्द्र: O lord of the gods
• देवेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव-इन्द्र (प्रातिपदिक; देव + इन्द्र)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8), एकवचन; तत्पुरुषः (देवानाम् इन्द्रः)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे अव्ययवत्; क्रियाविशेषणम् (always)

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘प्रार्थय’ इत्यस्य कर्म (whatever)

• मनसि: in (your) mind
• मनसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• स्थितम्: situated, held
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम् (that which is situated)

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame) / audience; immediate addressee within story: Indra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu, serene and radiant, addresses Indra with a blessing gesture (abhaya/vara-mudrā). Visual motifs of Cāturmāsya—rain clouds, sprouting greenery, and a closed vrata-calendar—frame the scene.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Indra (Śakra/Devendra)
• Cāturmāsya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vows performed in the sacred Cāturmāsya period are especially meritorious and draw the Lord’s direct favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified in this verse; it highlights the sanctity of a time-bound observance (Cāturmāsya) within the Māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of a Cāturmāsya-related vrata (here linked with Aśūnyaśayana) is indicated as the cause for receiving a boon.