
第224章以技术性、循序渐进的方式,详述居家所行的施罗陀(śrāddha)仪轨,旨在令祖灵满足(pitṛ-parituṣṭi)。问者请示家主应如何依持真言而行;师者说明:延请具德的婆罗门并召请毗湿维天众(Viśvedevā),以花、akṣata(净米)与檀香奉献阿尔伽(arghya),并正确安置与使用达尔婆草(darbha)及芝麻(tila)。又分别阐明 sāvya(奉神)与 apasavya(奉祖)之差别,并提及如 nāndīmukha-pitṛ 等例外。 章中进一步规定座次与方位(含母系祖先),并以祈请用语在语法与仪式上的精确——尤其 vibhakti(格位)之正确运用——作为成败准绳。随后讲述以相应仪句向阿耆尼(Agni)与苏摩(Soma)行火供(homa);告诫关于盐的处理与不可直接手递之禁忌,否则功效尽失;并说明供食次第与祈求许可之祷词。食毕之后,续行供奉 piṇḍa(团食)、备置 veḍi(祭坛)及分配规则;以祝福、布施(dakṣiṇā)与对可触碰法器者之限制作结。末了强调须于白昼举行;若失其时,仪式即无果报。
Verse 1
आनर्तौवाच । श्रुता मया महाभाग श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्च ये । ये च त्याज्यास्तथा पुत्रा बहवश्चैव सुव्रत
阿那尔塔说道:“尊贵者啊,我已听闻哪些婆罗门适合受施祖祭(Śrāddha),哪些又当回避;同样,我也听闻与仪轨相关的诸多‘子嗣’类别——噢,持善誓者。”
Verse 2
सांप्रतं कथयाऽस्माकं मन्त्रपूर्वश्च यो विधिः । गृहस्थेन सदा कार्यः पितॄणां परितुष्टये
“如今请为我们开示那以真言为先的仪轨——居家之人当恒常奉行——使诸祖灵(Pitṛ)得以圆满欢喜。”
Verse 3
भर्तृयज्ञ उवाच । प्रणम्यामंत्रिता ये च श्राद्रार्थं ब्राह्मणोत्तमाः । आनीय कुतपे काले तान्सर्वान्प्रार्थयेदि दम्
婆尔特利耶祭那说道:“先行顶礼,邀请为施罗达(Śrāddha)而来的最上婆罗门;于适当之时——库塔帕时(kutapa-kāla)——迎请他们到来,并以恭敬之心如此请求诸位。”
Verse 4
आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते
“愿大力的毗湿维天众(Viśvedevā)——诸位可敬者——降临。并愿他们各各依所分配之处与职分,在施罗达(Śrāddha)中专注警觉。”
Verse 5
एवमभ्यर्च्य तान्सर्वांस्ततः कृत्वा प्रदक्षिणाम् । जानुनी भूतले न्यस्य ततश्चार्घं प्रदापयेत्
“如是礼拜诸位之后,再行右绕(pradakṣiṇā);以谦卑之心双膝着地,随后奉献阿尔伽(arghya)敬水。”
Verse 6
मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्
“大王啊,以此真言,并以花、阿克沙塔(未碎之谷粒)与檀香相伴,愿最胜的二生者受纳我所奉献的此阿尔伽(arghya)。并为洗濯其足,愿他们成就我所欢喜之事。”
Verse 7
एवमुक्त्वा महीपृष्ठे अनुलिप्ते ततः परम् । साक्षतान्प्रक्षिपेद्दर्भान्विश्वेदेवान्प्रकीर्तयन्
“如是言毕,随后在已妥善涂抹净治之地上,置放达尔婆草(darbha)并配以未碎谷粒(akṣata),同时称诵毗湿维天众(Viśvedevā)之名。”
Verse 8
अपसव्यं ततः कृत्वा दर्भांस्तिलसमन्वितान् । द्विगुणान्प्रक्षिपेद्भूमौ पितॄनुद्दिश्य चात्मनः
随后作阿帕萨维亚之式(圣线置于右侧),将掺有芝麻的达尔婆草以双倍之量置于地上,专为自身之Pitṛ(祖灵)而奉献。
Verse 9
एवं सर्वाः क्रियाः कार्या दैविका सव्यपूर्विकाः । पैतृकाश्चापसव्येन मुक्त्वा नांदीमुखान्पितॄन्
如是,一切奉天之仪当以萨维亚(savya)之向为始;而祭祖之仪则当依阿帕萨维亚(apasavya)而行,唯那难底穆迦(Nāndīmukha)诸Pitṛ例外。
Verse 10
सर्वे पूर्वामुखाः स्थाप्या युग्माश्च शक्तितो नृप । पितरो मातृपक्षीयाः स्थाप्याश्चोदङ्मुखास्तथा
大王啊,一切(安置与召请之处)当面向东方而设,并尽力成双排列;而母系之诸Pitṛ亦当面向北方而安置。
Verse 11
एकैकं वा त्रयो वाऽपि स्युरेकैकं वा पृथक्पृथक । पैतृकान्स्थाप्प चक्रेण पितॄणां परितुष्टये
或逐一安置,或三位同置,或各自分列——皆当将父系诸Pitṛ依圆环次第而布置,以令诸Pitṛ圆满欢喜。
Verse 12
षष्ठ्या विभक्त्या तु तेषामासनं च प्रदापयेत् । ऋजुभिः साक्षतैर्दर्भैः सोदकैर्दक्षिणांगतः
以第六格(属格)之句式为之,奉献其座。以挺直之达尔婆草,兼以阿克沙塔(整粒米)与清水,循南方次第而行。
Verse 13
विषमौ द्विगुणैर्दर्भैः सतिलैर्वामपार्श्वतः । पाणौ तोयं परिक्षिप्य न दर्भांस्तु कथं चन
在左侧应依仪轨作不齐之布置,以达婆草加倍并配以芝麻。先在手上洒水后,切不可在任何情况下错误摆放或不当触弄达婆草。
Verse 14
यो हस्ते चासनं दद्याच्चेद्दार्भं बुद्धिवर्जितः । पितरो नासने तत्र प्रकुर्वंति निवेशनम्
若有人缺乏正知,将达婆草座误交于手中,则诸祖灵(Pitṛ)不在彼处安坐于其座。
Verse 15
आवाहनं प्रकर्तव्यं विभक्त्या च द्वितीयया । येनागच्छंति ते सर्वे समाहूताः पृथक्पृथक्
应以第二格(宾格)来行召请(āvāhana);由此,诸位被分别召请者,皆会确然来临。
Verse 16
अन्यया च विभक्त्या चेत्पितॄनावाहयेत्क्वचित् । नागच्छंति महाभागा यद्यपि स्युर्बुभुक्षिताः
然而若以其他格形来召请祖灵(Pitṛ),则诸大尊者不来,即便他们确也饥渴于供献之食。
Verse 17
विश्वेदेवास आगत मंत्रेणानेन पार्थिव । तेषामावाहनं कार्यमक्षतैश्च शिरोंऽतिकात्
大王啊,以此真言“Viśvedevāsa āgata”当召请毗湿维天众(Viśvedevas)。其召请应以阿克沙塔(不碎净米)自头顶上方奉献而行。
Verse 18
उशंतस्त्वेति च तिलैः पितॄनावाहयेत्ततः । आयंतु न इति जपेत्ततः पार्थिवसत्तम
随后,以芝麻并诵以“uśantas tv…”开头之咒,当召请诸Pitṛ(祖灵)。其后,噢诸王之最胜者,当诵“āyaṃtu na”——“愿他们来到我们这里”。
Verse 19
शन्नो देवीति मंत्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्
以“śanno devī…”之咒,并随诵“svāhā”,亦当将清水倾注于为诸Pitṛ所设的阿尔伽(argha)器中。
Verse 20
यवोऽसि यवयास्मद्द्वेत्यक्षतांस्तत्र निक्षिपेत् । चंदनं गंधपुष्पाणि धूपं दद्याद्यथाक्रमम् । सपवित्रेषु हस्तेषु दद्यादर्घ्यं समाहितः
诵念“汝为大麦;以大麦驱逐我等之不祥”之咒,当于彼处安置阿克沙塔(akṣata,不碎净谷)。继而依次奉献檀香膏、芬芳之花与香。以佩持pavitra圣环而净化之手,摄心专注,献上阿尔伽(arghya)供。
Verse 21
या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्
以“yā divyā…”开头之咒,并随诵“svāhā”,亦当将水倾注于为诸Pitṛ所设的阿尔伽(argha)器中。
Verse 22
तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोसवे देवनिर्मितः । प्रत्नवद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄनिमांल्लोकान्प्रीणाहि नः स्वधेति प्रक्षिपेत्तिलान्
诵曰:“汝为芝麻,其主神为苏摩(Soma);诸天为牛祭gosava而造;以svadhā与古老祖先相和——噢Svadhā,愿汝于诸世界令我等Pitṛ满足。”如是诵毕,当将芝麻投入供献之中。
Verse 23
यादिव्येति च मन्त्रेण ततो ह्यर्घ्यं प्रदापयेत् । पितृपात्रे समादाय अर्घ्यपात्राणि कृत्स्नशः
随后,以“yā divyā…”之咒,应令阿尔伽供水(arghya)奉献:执起祖灵之器(Pitṛ器),并将一切阿尔伽供器按法次第悉皆陈设周备。
Verse 24
अधोमुखं च तत्पात्रं मन्त्रवत्स्थापयेत्ततः । आयुष्कामस्तु तत्तोयं लोचनाभ्यां न वीक्षयेत्
其后,应以咒语相伴,将彼器口向下安置。然求长寿者,不可用双目直视那水。
Verse 25
ततस्तु चन्दनादीनि दीपांतानि समाददेत् । ततः पाकं समादाय पृच्छेद्विप्रान्द्विजो त्तमान्
继而应取诸供品,自檀香等起,至灯明为止。随后,执取为施罗达(śrāddha)所备熟食,二生者当恭敬请问诸上德婆罗门(求其许可并问其仪轨)。
Verse 26
अहमग्नौ करिष्यामि होमं पितृसमुद्भवम् । अनुज्ञा दीयतां मह्यमपसव्याश्रितस्य भोः
“我将于火中修作为祖灵(Pitṛ)而起之护摩。诸位尊者,愿赐我许可——我今依祖仪而立于反缠(apasavya)之式。”
Verse 27
कुरुष्वेति च तैः प्रोक्ते गत्वाग्नि शरणं ततः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः
当他们说道“行之”时,他便趋近火神为依止。第一供献以此而投: “奉于阿耆尼(Agni),载持祭供(kavya)者,svāhā。”
Verse 28
सोमाय पितृमते स्वधेति च ततः परम् । हुतमन्नं च शेषं च श्राद्धार्हेभ्यः प्रदीयते
随后以此语奉献:“奉献于苏摩(Soma),令祖灵(Pitṛ)欢喜者——svadhā。”投入火中的供食以及余食,都应施与有资格受领施祖祭(śrāddha)者。
Verse 29
इष्टमन्नं ततो दत्त्वा पात्रमालभ्य संजपेत् । विप्रांगुष्ठं समादाय पाकमध्ये निधाय च
随后献上所愿之食,应触及器皿并低声诵念相应真言。再执婆罗门之拇指,亦置于熟食之中央。
Verse 30
पृथिवी ते पात्रमादाय वैष्ण व्या च ऋचा तथा । स्वहस्तेन न वै दद्यात्प्रत्यक्षं लवणं तथा
以大地本身为供器,并诵持毗湿奴系的圣颂(Vaiṣṇavī ṛc);于施祖祭(śrāddha)中,不应亲手将盐直接递交。
Verse 31
स्वहस्तेन च यद्दत्तं प्रत्यक्षलवणं नृप । तच्छ्राद्धं व्यर्थतां याति धृते दत्तेर्द्धभुक्तके । तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततो विप्रानग्रे त्वन्नं परिक्षिपेत्
大王啊,若以己手将盐直接递与,则此施祖祭(śrāddha)便成徒然。待食物已陈设并食至半分,知诸婆罗门已得满足之后,方可依仪将(余食)再置于前。
Verse 32
अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिम्
愿我族系之众生——或已火葬者,或未火葬者——皆因置于地上的供献而得满足;既得满足,愿其趋至至上之境。
Verse 33
सकृत्सकृज्जलं दत्त्वा गायत्रीत्रितयं जपेत् । मधुवातेति संकीर्त्य ततः पृच्छेद्द्विजोत्तमान्
一再奉献清水之后,当诵三重《伽耶特丽》;复诵吠陀语“madhuvātā(甘蜜之风)”,随后向最尊贵的婆罗门询问其是否满足。
Verse 34
तृप्ताः स्थ इति राजेन्द्र अनुज्ञां प्रार्थयेत्ततः । बन्धूनां भोजनार्थाय शेषस्यान्नस्य भक्तिमान्
“诸位可已满足?”——如此发问,噢王者,继而当求得许可;并以虔敬之心,将余下的食物用来供养亲族。
Verse 35
उच्छिष्टसन्निधौ पश्चात्पितृवेदिं समाचरेत् । पितृविप्रासनस्थानां नोच्छिष्टं द्विजसन्निधौ
随后,在有食物残余之处附近,应行“祖灵坛”(pitṛ-vedī)之仪。但在婆罗门面前,不可将残余之物置于祖灵与婆罗门座处/安位之旁。
Verse 36
ततो वेदिं समाधाय पैतृकीं दक्षिणाप्लवाम् । तस्यां दर्भान्समाधाय कुर्याच्चैवावनेजनम्
继而,善加安置祖灵祭坛(pitṛ-坛),使其向南倾设;其上铺置达尔婆草(darbha),并行净洗之仪。
Verse 37
विभक्त्या पूर्वया पश्चात्पिंडान्दद्याद्यथाक्रमम् । भूयोऽप्यत्र जलं दद्यात्पितृतीर्थेन पार्थिव । सूत्रं च प्रतिपिण्डे वै दयात्तेषु पृथक्पृथक्
依照规定的分配次第,应按顺序奉献诸“团食”(piṇḍa)。又复,噢大王,当以“祖灵滴水法”(pitṛ-tīrtha)在彼处再献清水;并于每一团食上各置一缕线,逐一分别安放。
Verse 38
यः सूत्रं पूर्वपिण्डेषु सततं विनियोजयेत् । स विरोधं चरेत्तेषां त्रोटनाच्च परस्परम्
若有人不断将仪式之线系于先前诸个供团(piṇḍa)之上,便会令彼此生起冲突,继而导致断裂与相互分离。
Verse 39
ततः संपूजयेत्सर्वान्पिंडान्यद्वद्द्विजोत्तमान् । आचम्य प्रक्षाल्य तथा हस्तौ पादौ च पार्थिव
随后应如法礼敬一切供团(piṇḍa),并恭敬最上之婆罗门。行阿遮曼(啜水净身)并洗净之后,也当洗手洗足,噢,大王。
Verse 40
नमस्कृत्य पितॄन्पश्चात्सुप्रोक्षितं ततः परम् । कृत्वा सव्येन राजेन्द्र याचयित्वा वराशिषः
先向诸祖灵(Pitṛ)顶礼,继而以圣水如法洒净供物。噢,最胜之王,当依仪轨以左侧(savyena)而行,并祈求吉祥的祝福。
Verse 41
अक्षय्यसलिलं देयं षष्ठ्या चैव ततः परम् । पवित्राणि समादाय ऊर्ध्वं स्वधेति कीर्तयेत् । अस्तु स्वधेति तैरुक्ते पिंडोपरि परिक्षिपेत्
当奉献“不尽之水”(akṣayya-salila),其后于第六分/第六步亦当施与。执持净环/净绳(pavitra),高声称诵“svadhā”。当所召请之祖灵答曰“astu svadhā”(“如是成就,svadhā”)时,便将其洒于供团(piṇḍa)之上。
Verse 42
ततो मधु समादाय पायसं च तिलोदकम् । ऊर्जस्वेति च मन्त्रेण पितॄणामुपरिक्षिपेत् ओ
随后取蜂蜜、乳甜饭(pāyasa)与芝麻水,诵念“ūrjasva”真言(“愿得滋养、充满精力”),为祖灵(Pitṛ)而洒施。
Verse 43
उत्तानमर्घपात्रं तु कृत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् । हिरण्यं देवतानां च पितॄणां रजतं तथा
将阿尔伽供水器(arghya)口朝上安置后,也应奉献达克希那(dakṣiṇā)供养:以黄金献诸天神,以白银献诸祖灵(Pitṛ)。
Verse 44
ततः स्वस्त्युदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः । न स्त्रीभिर्न च बालेन नान्ये नैव च केनचित्
其后应施与“吉祥水”(svasti-udaka),先从祖灵(Pitṛ)开始,并从左侧(savyataḥ)行之。此事不可由妇女、不可由孩童,亦不可由任何他人代行。
Verse 45
श्राद्धीयविप्रपात्रं च स्वयमेव प्रचालयेत्
并且,施行施罗陀(śrāddha)时为受供的婆罗门所设之器具与陈设,应由自己亲自掌持与安排。
Verse 46
ततः कृतांजलिर्भूत्वा प्रार्थयेत्पार्थिवोत्तम । अघोराः पितरः सन्तु अस्मद्गोत्रं विवर्द्धताम्
随后合掌恭敬,噢至善之王,应祈祷道:“愿我等祖父(Pitṛ)安宁,不为可怖(aghora);愿我等族姓(gotra)兴盛增长。”
Verse 47
दातारो नोऽभिवर्धंतां वेदाः सन्ततिरेव नः । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुधेयं च नोऽस्त्विति
“愿我等施与者日益增多;愿《吠陀》与吠陀之学常与我等同在,愿我等子孙绵延不绝。愿信敬(śraddhā)不离我等,愿我等具足丰饶,以便布施分享。”
Verse 48
अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमद्दि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कश्चन
愿我们粮食丰足,并得遇可敬之宾以奉敬。愿有人向我们求取(使我们得以布施),愿我们中无人沦落至乞求为生。
Verse 49
एता एवाशिषः सन्तु विश्वेदेवाः प्रीयंतां ततः । स्वस्त्यर्थमुदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः
愿此诸祝福悉皆成就;愿一切维湿维天众(Viśvedevas)欢喜受悦。随后为求吉祥,当献水供养——先奉于祖灵(Pitṛ),并从左侧(savyataḥ)行之。
Verse 51
पादावमर्दनं कृत्वा आसीमांतमनुव्रजेत् । बलिं च निक्षिपेत्तस्माद्भोजनं च समाचरेत्
既已为其摩拭双足以尽侍奉,当恭敬随行至应止之界。随后安置供献之食(bali);其后方可依仪受食。
Verse 52
मौनेन दृश्यते सूर्यो यावत्तावन्नराधिप
噫,人中之主!凡日轮尚在目见之时,当守默然无言。
Verse 53
यश्चैवास्तमिते सूर्ये भुंक्ते च श्राद्धकृन्नरः । व्यर्थतां याति तच्छ्राद्धं तस्माद्भुंजीत नो निशि
若行施祖祭(Śrāddha)之人于日落之后进食,则其施祖祭便成无果。故不可夜食。
Verse 224
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
至此,在《圣·斯坎达大往世书》——八万一千颂之汇编——第六部《那伽罗分卷》中,于“哈塔凯湿伐罗圣域(Hāṭakeśvara-kṣetra)功德赞”之“施祖祭(Śrāddha)仪轨”篇里,名为《施祖祭程序之说明》的第二百二十四章圆满结束。