Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44
Devanagari script
कृत्वा मां दुःखसंतप्तं मातरं चापि पुत्रकः । प्रस्थितो दीर्घमध्वानं विरुद्धं कृतवान्विधिः
Transliteration
kṛtvā māṃ duḥkhasaṃtaptaṃ mātaraṃ cāpi putrakaḥ | prasthito dīrghamadhvānaṃ viruddhaṃ kṛtavānvidhiḥ
Translation
他离我而去——也离开了他的母亲——使我们在悲苦中灼痛；那孩子踏上漫长的道路，命运竟违逆正法而行。
Word by Word
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), धातु: कृ; पूर्वक्रिया (having done)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (speaker), द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
दुःखसंतप्तम्afflicted by sorrow
दुःखसंतप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख + संतप्त (प्रातिपदिक; √तप् धातु से क्त)
Formसमास: दुःखेन संतप्तः (तृतीया-तत्पुरुष); विशेषण; द्वितीया, एकवचन, (माम् इति कर्मस्य) लिङ्गानुसारम्
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थ (also/even)
पुत्रकःthe little son/boy
पुत्रकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्रक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; लघुप्रत्ययान्त (diminutive)
प्रस्थितःhaving departed/started
प्रस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु) → प्रस्थित (क्त-कृदन्त प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) ‘gone/started’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग
दीर्घमध्वानम्a long journey/road
दीर्घमध्वानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदीर्घ + अध्वान (प्रातिपदिक)
Formसमास: दीर्घः अध्वानः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
विरुद्धम्contrary/opposed
विरुद्धम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरुद्ध (प्रातिपदिक; √रुध् धातु से क्त)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भानुसार), द्वितीया, एकवचन; ‘contrary/opposed’
कृतवान्has done/committed
कृतवान्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृतवत् (कृदन्त प्रातिपदिक)
Formकृतवत्-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (perfective participle: ‘one who has done’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विधिःfate/ordinance
विधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
Speaker
Mṛkaṇḍa
Visual Art Cues
Scene: A grieving father speaks of the child’s departure, with the mother also in sorrow; the road motif suggests the son’s long journey toward death (Yama’s realm).
Characters & Entities
M
MṛkaṇḍaM
mother (mātṛ)S
son (putraka)V
vidhi (fate)FAQs
Human beings experience fate as ‘contrary,’ yet Purāṇic dharma frames suffering as a doorway to higher resolve and sacred recourse.
The larger episode remains tied to Agnitīrtha and tīrtha-yātrā, though this verse emphasizes personal grief rather than site praise.
None directly; it prepares the narrative for a drastic vow-like action.