Adhyaya 185

Verse 1

। अतिथिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा मे पिंगला गुरुः । संजाता कुररो जातो यथा तत्प्रवदान्यहम्

阿底提说道：“这一切我都已如实告知诸位，正如我的上师瓶伽罗所教。如今我将叙述鸬罗罗鸟（鱼鹰）如何出现，以及其因缘经过。”

Verse 2

ममासीद्द्रविणं भूरि पितृपैतामहं महत्

我曾拥有丰厚的财宝——那是从父亲与祖父处承继而来的巨大财富。

Verse 3

येऽथ पुत्राश्च दायादा बांधवा अपि । ते मां सर्वे प्रबाधन्ते द्रव्यसस्यकृते सदा

甚至我的儿子、继承人以及其他亲族，也不断来烦扰我，终日只为财物与产业。

Verse 4

यस्याहं न प्रयच्छामि स मां चैव प्रबाधते । सीदमानस्तु सुभृशं दर्शयन्प्राणसंक्षयम्

凡我不予者，也同样来逼扰我；而我深深沉沦，仿佛显出生命之气正在枯竭。

Verse 5

एक साम्ना प्रयाचंते वित्तं भेदेन चापरे । भयदानेन चान्येऽपि केचिद्दंडेन च द्विजाः

有人以谄媚之辞求财；有人以离间之计求财；有人以恐惧相逼；还有一些——甚至婆罗门——以惩罚相威胁而索取。

Verse 6

एवं नाहं क्वचित्सौख्यं तेषां पार्श्वाल्लभामि भोः । चिन्तयानो दिवानक्तं क्लेशस्य परि संक्षयम् । उपायं न च पश्यामि येन शांतिः प्रजायते

因此，尊者啊，我在他们的陪伴中处处得不到安乐。我昼夜思量如何令我的苦恼终尽，却看不见任何能使寂静安宁生起的方便。

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे दृष्टः कृतमांसपरिग्रहः । कुररश्चंचुना व्योम्नि गच्छमानस्त्वरान्वितः

另一天，我看见一只鹗，喙中衔着一块肉，急匆匆地穿行于长空。

Verse 8

हन्यमानः समंताच्च मांसार्थे विविधैः खगैः । अथ तेन परिक्षिप्तं तन्मांसं पक्षिजाद्भयात्

它为那肉块而遭诸鸟从四面围攻；于是因惧怕群鸟，便将那肉抛落。

Verse 9

यावत्तावत्सुखी जातस्तेऽपिसर्वे समुज्झिताः । मयापि क्लिश्यमानेन तद्वच्च निजबांधवैः

就在那一瞬间它便得了安乐，群鸟也都退散。正如其然，我亦在苦恼中，被自己的亲族所逼迫。

Verse 10

सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः । आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते

见那衔肉之鹗为无肉之鸟所攻伐，便知：舍弃那肉，鹗便得以在安乐中兴盛。

Verse 11

एवं निश्चित्य मनसा सर्वानानीय बांधवान् । पुत्रान्पौत्रांस्ततः सर्वान्पुरस्तेषां निवेदितम्

他心中既已如此决定，便召集所有亲族——儿子与孙子——并在众人面前将此事宣告。

Verse 12

त्रिःसत्यं शपथं कृत्वा नान्यदस्तीति मे गृहे । विभज्यार्थं यथान्यायं यूयं गृह्णीत बान्धवाः

他以真实起誓三次，说道：“我家中别无他物。你们当依正理分配财产，取去吧，诸位亲族。”

Verse 13

ततःप्रभृति तैर्मुक्तः सुखं तिष्ठाम्यहं द्विजाः । एतस्मात्कारणाज्जातो ममासौ कुररो गुरुः

自那时起，我从那些牵缠中得解脱，安住于宁静之乐，诸婆罗门啊。正因如此，那只鸻鸟（kurara）便成了我的师长。

Verse 14

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थमनर्थं तं मोक्षार्थी दूरतस्त्यजेत्

财富与兴盛令人迷惑，迷惑又导向地狱。因此，求解脱者应当远远舍弃那被称为“财富”而实为祸患之物。

Verse 15

यथामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान्

正如饵食在水中为鱼所吞，在地上为兽所噬，在空中为鸟所啄；同样，富有之人处处都成了猎物。

Verse 16

दोषहीनोऽपि धनवान्भूपाद्यैः परिताप्यते । दरिद्रः कृतदोषोऽपि सर्वत्र निरुपद्रवः

即使无过，富者也常受君王等权势之人骚扰；而贫者纵有过失，处处反较少遭祸患。

Verse 17

आलंबिताः परैर्यांति प्रस्खलंति पदेपदे । गद्गदानि च जल्पंते धनिनो मद्यपा इव

他们倚赖他人而行，步步踉跄；言语也结结巴巴，如同醉汉——这便是被财物奴役的富人。

Verse 18

भक्ते द्वेषो बहिः प्रीती रुचितं गुरुलघ्वपि । मुखे च कटुता नित्यं धनिनां ज्वरिणामिव

对虔信者他们心怀憎恶，外表却装作亲爱；重也好轻也好，随己意而取乐。其口常含苦涩，如发热之人——富者多如此。

Verse 19

अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थो दुःखभाजनम्

求财有苦，守财亦苦；失财有苦，用财也苦。嗟乎财物，实为忧苦之器。

Verse 20

अर्थार्थी जीव लोकोऽयं स्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वं यांति सुता अपि

此有情世间贪求财利，甚至连火葬场也去奔走。纵是儿子，也会弃离亲父，远去那已成贫乏之人。

Verse 21

सुतस्य वल्लभस्तावत्पिता पुत्रोऽपि वै पितुः । यावन्नार्थस्य संबन्धस्ताभ्यां भावी परस्परम् । संबन्धे वित्तजे जाते वैरं संजायते मिथः

父亲为儿子所爱，儿子亦为父亲所爱，只要二者之间尚有财物之系。若情分由金钱而起，彼此之间便生怨敌。

Verse 22

एतस्मात्कारणाद्वित्तं मया त्यक्तं तपोधनाः । तेन सौख्येन तिष्ठामि कुररस्योपदेशतः

因此缘故，我舍弃了财物，噢诸位苦行之珍宝。凭借那舍离之乐，我安住于安乐之中——遵循鸻鸟（kurara）的教诲。

Verse 23

शृणुध्वं च महाभागा यथा मेऽहिर्गुरुः स्थितः

诸位有福的贤者，请听我说：那蛇如何立于我前，成为我的上师（guru）。

Verse 24

यथा मया गृहं त्यक्तं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । गृहारंभः सुदुःखाय सुखाय न कदाचन

见到蛇的举止，我便舍离了家宅；因为营建并维持家业只会招致大苦，绝不导向真实安乐。

Verse 25

सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते । उषित्वा तत्र सौख्येन भूयोऽन्यत्तादृशं व्रजेत्

蛇进入他人所建之宅，安逸而滋长；在彼处怡然栖居之后，又复前往另一处相似之所。

Verse 26

मम त्वं कुरुते नैव ममेदं गृहमित्यसौ । न गृहं जायते तस्य न स्वयं हि कृतं यतः

它从不生起“你是我的”或“这房屋是我的”的念头。因为它并无自家之宅——既非由它亲手建造。

Verse 27

यः पुनः कुरुते हर्म्यं स्वयं क्लेशैः पृथग्विधैः । न तस्य याति तत्पश्चान्मृत्युकालेऽपि संस्थिते

然而有人亲自历经种种艰辛建起高宅华屋——其后这一切都不随他而去，即使死亡之时已至亦然。

Verse 28

गृहात्संजायते भार्या ततः पुत्रश्च कन्यका । तेषामर्थे करोति स्म कृत्याकृत्यं ततः परम्

由宅舍而起妻室，继而有子有女。为着他们，人便继续去做该做之事，也去做不该做之事。

Verse 30

पुत्रदारगृहक्षेत्रसक्ताः सीदंति जंतवः । लोभपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव

众生执著于子女、配偶、房舍与田地而沉沦；没入贪欲的泥海，如林中衰老之象。

Verse 31

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

一人造作诸罪，“大众”却享其果报；享受者得以脱身，而作者却为罪咎所染。

Verse 32

एतस्मात्कारणाद्धर्म्यं मया त्यक्तं द्विजोत्तमाः । मोक्षमार्गार्गला भूतं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम्

正因如此，噢诸位最胜的两次生者，我舍弃了那被称为“端正”的居家生活；因为我见到蛇的作为，竟成了阻塞解脱之道的门闩。

Verse 33

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं पत्तने वसेत् । यो याति स यतिः प्रोक्तो योऽन्यो योगविडंबकः

当在村中住一夜，在城镇住三夜；唯有不断前行者，方称真正的游行沙门（yati），其余不过是伪装瑜伽之徒。

Verse 34

विधूमे च प्रशांताग्नौ यस्तु माधुकरीं चरेत् । गृहे च विप्रमुख्यानां यतिः स नेतरः स्मृतः

唯有此人被忆为真正的游行沙门（yati），别无他法：当家火无烟且全然寂静之时，他以“如蜂采蜜”的乞食法（mādhukarī）度日，前往最上婆罗门之家求取资粮。

Verse 35

दण्डी भिक्षां च वा कुर्यात्तदेव व्यसनं विना । यस्तिष्ठति न वैराग्यं याति नैव यतिर्हि सः

纵使执杖行乞，且无世间嗜染与恶习；若不安住于离欲无著（vairāgya），此人终非真正的游行沙门（yati）。

Verse 36

दिवा स्वप्नं वृथान्नं च स्त्रीकथाऽलोक्यमेव च । श्वेतवस्त्रं हिरण्यं च यतीनां पतनानि षट्

白昼贪睡、无端取食、沉溺于谈论女子并注视女子、着白衣、蓄藏黄金——此六者被宣说为出家行者（yati）堕落之因。

Verse 37

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । सुहृत्पुत्र उदासीनः स यतिर्नेतरः स्मृतः

唯有此人方被忆为真正的行者（yati）——别无他者：对敌与友一视同仁，视土块、石块与黄金皆同；即便对友人之子亦不染著，安住于清净寂然的舍心。

Verse 38

समौ मानापमानौ च स्वदेशे परिकेपि वा । यो न हृष्यति न द्वेष्टि स यतिर्नेतरः स्मृतः

唯有此人方被忆为真正的行者（yati）——别无他者：以荣与辱为同等，无论在本国或他乡；既不狂喜，亦不憎恨。

Verse 39

यस्मिन्गृहे विशेषेण लभेद्भिक्षा च वाशनम् । तत्र नो याति यो भूयः स यतिर्नेतरः स्मृतः

唯有此人方被忆为真正的行者（yati）——别无他者：即便在某家蒙特别优待而得施食与宿处，也不再三反复前往其家。

Verse 40

एवं ज्ञात्वा मया विप्र दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । सर्वसंगपरित्यागो मोक्षार्थं परिकल्पितः

因此，婆罗门啊，我由观察蛇之行止而悟得此理，遂以舍弃一切系缚为道，旨在趋向解脱（mokṣa）。

Verse 41

एवं ममाहिः संजातो गुरुर्ब्राह्मणसत्तमाः । तत्प्रभावान्महत्तेजः संजातं विग्रहे मम

因此，至善的婆罗门啊，那条蛇成了我的上师（guru）；由其威德之力，我身中生起了广大而明净的灵性光辉。

Verse 42

यथा मे भ्रमरो जातो गुरुस्तद्वद्वदामि च । कस्मिन्वृक्षे मया दृष्टो भ्रमरः कोऽपि संगतः

正如一只蜜蜂成了我的上师，我也将如是宣说。我是在何树之上见到那只蜜蜂——不知怎地与之相逢于彼？

Verse 43

शाखाय तु समाश्रित्य कृतपूर्वनिबंधनम् । वसंतसमये प्राप्ते पुष्पवंतश्च ये द्रुमाः

依止于一枝之上——先前已作系缚——当春时来临，四周尽是繁花满树之林。

Verse 44

सुगन्धफलपुष्पाश्च सुगन्धदलसंयुताः । तेषामणुं समादाय श्रेष्ठश्रेष्ठतमं रसम्

诸树果花芬芳，叶亦馥郁含香。（蜜蜂）仅取其微分，却萃取出最上、最胜、最精妙之味。

Verse 45

नियोजयति शाखाग्रे तरोरस्य सदैव हि । अनिर्विण्णतया हृष्टस्तदा सम्यङ्निरीक्षितः

诚然，它恒常用功于那树枝梢端；不生厌倦，心怀欢喜，且细致端正地观照其所向。

Verse 46

मधुजालं ततो जातं कालेन महता महत् । येनान्ये मधुना तृप्तिं प्राप्ताः शतसहस्रशः

经由漫长时日，遂生出广大之蜜藏；凭此蜂蜜，其他无数众生——成百上千——皆得满足。

Verse 47

तच्चेष्टितं मया वीक्ष्य शास्त्राण्यन्यानि भूरिशः । ततस्तेषां समादाय सारभूतं पृथक्पृथक् । कृतानि भूरिशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

我观见那般行持，便广泛考察诸多别样的论典（śāstra）。继而从每一部中各自摄取其精髓，分明而别异地汇集，撰成众多论著，并将吠檀多（Vedānta）之义亦全体圆备地著述出来。

Verse 48

उपजीवंति यान्यन्ये यथा भृङ्गास्तथा द्विजाः

正如蜜蜂依凭采集百花而生，二次生者（dvija）亦复如是，凭借汲取那些教法与方便而得以维持。

Verse 49

एवं मे मधुपो जातो गुरुत्वे च द्विजोत्तमाः । तेनाहं तेजसा युक्तो नान्यदस्तीह कारणम्

如是，我在师道权威之事上成了“采蜜之蜂”，噫，诸位最胜二次生者（dvijottama）。由此我具足光辉之 tejas；于此别无他因。

Verse 50

वेदांतवादिनो येऽत्र प्रभवंति व्रतान्विताः । निर्लोभा गततृष्णाश्च ते भवंति सुतेजसः

此处凡兴盛为吠檀多（Vedānta）之师者，具持誓戒（vrata），无贪而离渴爱，便得成就殊胜的 tejas，具足清净灵光。

Verse 51

एकेनापि विहीना ये प्रभवंति कुबुद्धयः । लोभमोहान्विताः पापा जायंते ते विचेतसः

然而愚昧之人，纵使兴盛却缺少其中哪怕一德，便成罪恶之辈，与贪与痴相应，生而失却正当的辨慧。

Verse 52

वेदांतानि सुभूरीणि मया दृष्ट्वा विचार्य च । समरूपाः कृता ग्रन्था मर्त्यलोकहितार्थिना

我观见并深思诸多殊胜的吠檀多教义后，为了人间福祉，撰成体例融通、义理和合的诸部论著。

Verse 53

एवं मे गुरुतां प्राप्तो मधुपो द्विजसत्तमाः । इषुकारो यथा जातस्तथा चैव ब्रवीमि वः

如是我得具师长之威重，犹如蜜蜂采集甘露，噢诸位最胜的二生者。又如制箭之匠因专注而成巧，我亦如是向诸君宣说此理。

Verse 54

आत्मावलोकनार्थाय मया दृष्टाः सहस्रशः । योगिनो ज्ञानसंपन्नास्तैः प्रोक्तं च स्वशक्तितः

为求亲证自我之见，我遇见了成千上万具足真知的瑜伽行者；他们各随自力，教我其所知所证。

Verse 55

आत्मावलोकनं भावि सुशिष्याय यथा तथा । स समाधिजद्वारेण चतुराशीतिकेन च

他们说：对于堪受法的弟子，自我之见必将生起——由三摩地之门而入，并依八十四种法门之修持而成。

Verse 56

आसनैस्तत्प्रमाणैश्च पद्मासनप्रपूर्वकैः । असंख्यैः कारणैश्चैव ह्यध्यात्मपठनैस्तथा । ततोपि लक्षितो नैव मयाऽत्मा च कथंचन

即使我依量修习诸般坐法，以莲华坐（padmāsana）为始，又用无量方便，并诵读研习内灵之教，然而我终究未能以任何方式觉见此自我。

Verse 57

ततो वैराग्यमापन्नः प्रभ्रमामि धरातले । गुर्वर्थे न च लेभेऽहं गुरुमात्मावलोकने

于是我生起离欲之心，漂游于大地之上；然而为证悟真我（阿特曼），我终未得遇真正的上师。

Verse 58

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते राजमार्गेण गच्छता । मया दृष्टो महीपालः सैन्येन महता वृतः

又一日，我沿着王道行旅，见到一位国王，被庞大的军队环绕护卫。

Verse 59

ततोऽहं मार्गमुत्सृज्य संमुखस्य महीपतेः । उटजद्वारमाश्रित्य किंचिदूर्ध्वोपि संस्थितः

于是我离开大道，面向国王，在一处茅庵门前依止而立，站在略高之处。

Verse 60

तत्रापि च स्थितः कश्चित्पुरुषः कांडकारकः । ऋजुकर्मणि संयुक्तः शराणां नतपर्वणाम्

那里也站着一人，是制箭杆者，正以谨慎之业专注劳作，整治那些节处微曲的箭矢。

Verse 61

तस्मिन्दूरगते भूपे तथान्यः सेवकोऽभ्यगात्

待国王走出一段距离后，另一名侍从便上前而来。

Verse 62

तं पप्रच्छ त्वरायुक्तः शृण्वतोऽपि मम द्विजाः । कांडकर्मणि संसक्तमृजुत्वेन स्थितं तदा

他急忙发问——我亦在旁聆听，噢诸位二生者——那人当时正专注于制箭杆之业，端正用心而立。

Verse 63

कियती वर्तते वेला गतस्य पृथिवीपतेः । मार्गेणानेन मे ब्रूहि येन गच्छामि पृष्ठतः

“国王离去至今已过多久？请沿此路告诉我，好让我从后追随而去。”

Verse 64

सोऽब्रवीत्तं तदा विप्रा अधोवक्त्रः स्थितो नरः । अनेन राजमार्गेण गच्छमानो महीपतिः

于是，噢婆罗门们，那人低首而立，对他说：“国王正沿这条王道行进。”

Verse 65

न मया वीक्षितः कश्चिदिदानीं राजसेवक । तदन्यं पृच्छ चेत्कार्यं तवानेन ब्रवीतु सः

“王的侍从啊，我此刻并未见到任何人。若你有事，就去问别人吧，让他告诉你。”

Verse 66

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

“我留在此处，专心从事制箭之工。听了他的话，我在自心中细细思量。”

Verse 67

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

瑜伽由一心专注而生，源自对梵（Brahman）的觉知；除此之外，它不会临于我。故我为证得梵而修持摄心制意——于是那份证悟必定归我。

Verse 68

ततःप्रभृति चित्ते स्वे धारयामि सदैव तु । विश्वरूपं तथा सूर्यं हृत्पंकजनिवासिनम्

自那时起，我恒常在自心中安住那具宇宙之相的太阳，居于心莲之中。

Verse 69

ततो दिक्षु दिगन्तेषु गगने धरणीतले । तमेकं चैव पश्यामि नान्यत्किंचिद्द्विजोत्तमाः

其后，于诸方及其尽际——在虚空与大地之上——我唯见彼一者；别无他物，噢最胜的二生者。

Verse 70

अहं च तेजसा युक्तस्तत्प्रभावेण संस्थितः

而我亦蒙光辉具足，凭彼之威力而安住不动。

Verse 71

एवं मे स गुरुर्जातः शरकारो द्विजोत्तमाः । शृणुध्वं कन्यका जाता गुरुत्वे मे यथा पुरा

如是，噢最胜的婆罗门，那位制箭者成了我的上师。如今请听：如同先前，一位少女也如何成为我的师长。

Verse 72

सर्वसंगपरित्यागी यदाहं निर्गतो गृहात् । ममानुपृष्ठतश्चैव ततो भार्या विनिर्गता

“当我舍弃一切执著而离开家门时，我的妻子也随即走出，在我身后相随。”

Verse 73

शिशुं पुत्रं समादाय कन्यामेकां च शोभनाम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

“她抱起幼小的儿子，又带着一位秀美的女儿；随后妻子对我开口，我便安住于林居期（vānaprastha）的行持之中。”

Verse 74

कुरु मे वचनं मुक्तिरत्रैव हि भविष्यति । ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । यदि स्यात्संयतात्मा स नूनं मुक्तिमवाप्नुयात्

“依我之言而行——解脱（mokṣa）确将在此地成就。无论是梵行学子、居家者、林居者（vānaprastha）或出离行者（yati）；若能调御其心，必定凭此圣地而证得解脱。”

Verse 75

अथवा मां परित्यज्य यदि यास्यसि चान्यतः । तदहं च मरिष्यामि सत्यमेतदसंशयम्

“然而若你舍我而往他处，我也必将死去——此乃真实，毫无疑惑。”

Verse 76

मृतायां मयि ते बालावेतावनुमरिष्यतः । कुमारी च कुमारश्च तस्मान्नाथ दयां कुरु

“若我死去，你的这两个孩子——女儿与儿子——也将随我而亡。因此，噢夫君，请垂怜悯。”

Verse 77

मा व्रजस्व परं तीर्थं परिजानन्नपि स्वयम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमेतत्पुण्यतरं स्मृतम्

即便你亲自知晓诸多圣地（tīrtha），也不要前往别的至上圣地。此哈塔凯湿伐罗（Hāṭakeśvara）之神圣境域（kṣetra），被传诵称为功德更胜。

Verse 78

सर्वेषामेव तीर्थानां श्रुतमेतन्मया विभो । वदतां ब्राह्मणेन्द्राणां तथान्येषां तपस्विनाम्

大能者啊，我曾听闻关于一切圣地（tīrtha）的此教诲，乃诸婆罗门中最卓越者与其他苦行者所宣说。

Verse 79

श्लोकोऽयं बहुधा नाथ कीर्त्यमानो मया विभो । विश्वामित्रस्य वक्त्रेण सन्मुनेः सत्यवादिनः

主啊，大能者啊——此偈我已多次诵持，乃出自毗湿瓦密多罗（Viśvāmitra）之口；那位高贵的牟尼，恒说真实。

Verse 81

ततः कृच्छ्रात्प्रतिज्ञातं मयाश्रमनिषेवणम् । वानप्रस्थोद्भवं वा स्यात्ततोऽहं तत्र संस्थितः

随后，我艰难地立誓奉行一处阿湿罗摩（āśrama，人生修持阶段）的戒律。那或许是林居者（vānprastha）的行仪；因此我便安住其间，守持此行。

Verse 82

तत्रस्थस्य हि मे कन्या क्रीडते परतः स्थिता । वलयापूरिताभ्यां च प्रकोष्ठाभ्यां ततस्ततः

当我住在那里时，我的女儿——稍稍站在一旁——嬉戏玩耍，双前臂戴满手镯，时而这里时而那里地来回走动。

Verse 83

यथायथा सा कुरुते कन्दमूलफलाशनम् । तनुत्वं याति कायेन तथा चैव दिनेदिने

她只以块茎、根与果实为食，因此日复一日，身形愈发消瘦。

Verse 84

ततो मे जायते दुःखं तेषां पतन संभवम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य संजातं वलयत्रयम् । तस्या हस्ते ततस्ताभ्यां शब्दः संजायते मिथः

于是我心中生起忧苦，担忧它们或将坠落。过了一段时日，她手上只余三只手镯；它们彼此相击，便发出声响。

Verse 85

ततः कालेन महता ताभ्यामेकं व्यवस्थितम् । न संघर्षो न शब्दश्च तत्रस्थस्य च जायते

久而久之，那些手镯只剩下一只；于是既无摩擦，也无声响。对如此独住之人，争执便不生起。

Verse 86

तद्विचिन्त्य मया सोऽपि ह्याश्रमः परिवर्जितः । चिन्तितं च मया चित्ते कृत्वा चैवं सुनिश्चयम्

思量至此，我连那种住林修行的生活（āśrama）也舍弃了。我在心中反复思惟，于是立下坚定的决意。

Verse 87

बहुभिः कलहो नित्यं द्वाभ्यां संघर्षणं तथा । एकाकी विचरिष्यामि कुमारीवलयं यथा

与众人同处，争吵恒常；与两人相伴，也会摩擦。故我将独自游行——如少女腕上一只手镯，独存则不相击而无声。

Verse 88

ततः सुप्तां परित्यज्य तां भार्यां शिशुसंयुताम् । गतोऽहं दूरमध्वानं यत्र नो वेत्ति सा च माम्

随后，我离开了与幼子同睡的妻子，踏上遥远的旅途——去往她不知我消息、我亦不知她消息之处。

Verse 89

यत्राऽस्तमितशायी च यलब्धकृतभोजनः । भ्रमामि मेदिनीपृष्ठे त्यक्त्वा संसारबन्धनम्

无论身在何处，日落便卧，所得偶然之食便食。于是我行走于大地之面，已舍弃世间生死之缚。

Verse 90

ततो मे ज्ञानमापन्नमेवं विप्राः शनैःशनैः । अतीतानागतं चैव वर्तमानं विशेषतः

于是，诸婆罗门啊，如此这般，智慧在我心中渐渐显现——知晓过去与未来，尤能洞明当下。

Verse 91

एवं मे कन्यका जाता गुरुत्वे द्विजसत्तमाः

如是，诸最胜二生者啊，我得一女——命定具足可敬之威德，堪为引导之师。

Verse 92

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि गुरोः कृते । न युष्माकं पुरो मिथ्या कीर्तयामि कथंचन

这一切我都已向诸位陈说，因为我为师尊之故而被问及。于诸位面前，我绝不宣说虚妄。

Verse 93

एवं मे ज्ञानमुत्पन्नं प्रकारैः षड्भिरेव च । एभिर्लोकोत्तरं ज्ञानं युष्मत्प्रत्ययकारकम्

于是，我以恰好六种方式而生起智慧。凭借这些，已确立一种出世的智慧——能令诸位生起坚固信受。

Verse 94

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे पप्रच्छुस्तं द्विजोत्तमाः । वानप्रस्थाश्रमं त्यक्त्वा भार्यां शिशुसमन्विताम् । क्व गतस्त्वं तदाचक्ष्व कियत्कालं च संस्थितः

苏多说道：随后，那些婆罗门——诸二次生中最殊胜者——都问他：“你舍弃了林栖期（vānaprastha）与带着幼子的妻子，去了何处？请告知我们，并且你在那里停留了多久？”

Verse 95

अतिथिरुवाच । अहं भीतः सहस्राणि ग्रामाणां च शतानि च । यत्रास्तमितशायी सन्ननेकानि द्विजोत्तमाः । संख्यया रहितान्येव वर्षाणां च शतानि च

阿底提说道：“因恐惧，我漂泊经过千村万落，又复数百处——那是许多卓越婆罗门于日落时安卧之地。确实，我度过了数百年，几乎不可计数。”

Verse 96

दृष्टानि मुख्यतीर्थानि तथैवायतनानि च । दृष्टाश्च पर्वताः श्रेष्ठा नद्यश्च विमलोदकाः

“我已见到最殊胜的圣渡处（tīrtha），也见到诸圣所与神庙。我亦见到上妙群山，以及水质清净的河流。”

Verse 97

स्वयमेव मया ज्ञातो वाराणस्यां स्थितेन च । यज्ञः पैतामहो भावी स्थानेऽस्मिन्मामके यतः

“我住在婆罗痆斯（Vārāṇasī）时，亲自得知此事：就在我这处所在，将举行‘paitāmaha’祭祀——与上古祖父先灵相系的古老仪轨。”

Verse 98

ततोऽहं सत्वरं प्राप्तः कौतुकेन द्विजोत्तमाः । कीदृशः स मखो भावी यत्र यज्वा पितामहः

因此我急忙赶来，噢诸位最尊贵的二生者，出于好奇：那将是怎样的祭祀（yajña），竟由祖父神梵天（Brahmā）亲自作为主祭者？

Verse 99

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । वासुदेवं पुरस्कृत्य तथा चैव महेश्वरम्

苏多说道：“其间，诸天众神都到了——连同因陀罗——推奉婆苏提婆（Vāsudeva）在前，亦同样礼请大自在天（Maheśvara）。”

Verse 100

कमान्तरं समासाद्य पुलस्त्याद्यास्तथर्त्विजः । ब्रह्मापि स्वयमायातो मृगचर्मधरस्तथा

到了约定的时刻，普罗萨提耶（Pulastya）等诸位祭官（ṛtvij）也都到来；梵天（Brahmā）亲自降临，身披鹿皮。

Verse 101

ततस्ते तुष्टिमापन्नास्तस्य ज्ञानेन तेन च । प्रोचुश्च वरदास्तुभ्यं सर्व एव दिवौकसः

于是，诸天居者因他的那份智慧而心生欢喜，众神皆以赐福者之姿对你开口说道。

Verse 102

तस्माद्वरय भद्रं ते प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । अवश्यं तव दास्यामो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

因此，你当选择一项恩赐——愿吉祥临于你。随你所愿而求；纵然极其难得，我们也必定赐予你。

Verse 103

अतिथिरुवाच । यदि तुष्टाः सुरा मह्यं प्रयच्छंति वरं मम । अनेनैव शरीरेण देवत्वं प्रार्थयाम्यहम्

阿底提说道：“若诸天欢喜，赐我所求之愿，我便祈求成就天神之位，仍以此身不改。”

Verse 105

देवा ऊचुः । नूनं त्वं विबुधो भूत्वा देवलोके निवत्स्यसि । अनेनेव शरीरेण यज्ञभागविवर्जितः

诸天说道：“确然，你将成为天界之众，居于天宫；然而仍以此身，你将不得分受祭祀供献之份。”

Verse 106

यच्छामो यदि ते विप्र यज्ञांशं मानुषस्य भोः । अप्रामाण्यं श्रुतेर्भावि तव दत्तेन तेन च

“婆罗门啊，若我们赐你人间祭祀之分，则因你所施之事将生可忧之果：吠陀圣启（闻传，Śruti）的权威将被动摇。”

Verse 107

अतिथिरुवाच । देवत्वेन न मे कार्यं यज्ञांशरहितेन च । तदहं साधयिष्यामि यथा मुक्तिर्भविष्यति

来客说道：“无有祭分之天位，我并不求取；我将成办那使解脱（mokṣa）得以实现之道。”

Verse 109

यज्ञभागसमोपेतं तथान्येषां दिवौकसाम् । विशेषेण सुरश्रेष्ठाः स्थानं चोपरि संस्थितम्

“具足祭祀应得之分者——天界诸住者亦复如是——然而，诸天之最胜者啊，尤为那些如法受敬者，另立更高之位。”

Verse 110

प्रतिज्ञातस्तथा सर्वैर्वरोऽस्य विबुधैर्यतः । तस्मात्प्रदीयतामस्मै यदभीष्टं सुरोत्तमाः

既然诸天已共同许诺赐他恩愿，因此，噢诸天中最尊胜者，请将他所愿之物赐与他。

Verse 111

महेश्वर उवाच । यथाऽस्य जायते तृप्तिर्यज्ञभागाधिका सदा । तथाहं कथयिष्यामि शृण्वंतु विबुधोत्तमाः

摩醯湿伐罗说道：“如何使他的满足恒常超越（仅仅）祭祀份额，我将宣说。愿诸天中最尊胜者谛听。”

Verse 112

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

此所行之祭祀，其主宰被忆念为诃利。正因如此，那位神被称为“祭祀之人”——Yajñapuruṣa，即祭祀本身之圣体。

Verse 113

अद्यप्रभृति यत्किंचिच्छ्राद्धं मर्त्ये भविष्यति । दैवं वा पैतृकं वाऽपि तस्य चांते व्यवस्थितः

自今日起，凡人间所行一切施行的 śrāddha——或奉献诸天，或奉献祖灵——他皆安住于其仪轨之终。

Verse 114

एतस्य नाम संकीर्त्य पश्चाच्च यज्ञपूरुषम् । संकीर्त्य भोजनं देयं ब्राह्मणस्य द्विजोत्तमाः

先称诵其圣名，继而启请“祭祀之人”Yajñapuruṣa；然后，噢最胜的二生者，当以同样恭敬的称诵，将食物施与婆罗门。

Verse 115

तेनास्य भविता तृप्तिर्यज्ञांताऽभ्यधिका सदा । अदत्त्वास्य कृतं श्राद्धं यत्किंचित्प्रभविष्यति

由此，他的满足将恒常超越仅在祭祀（yajña）终了时所得之果。但凡未作应当的供献/祈请而行的 śrāddha，终将归于无实效。

Verse 116

तद्यास्यत्यखिलं व्यर्थं तथा भस्महुतं यथा । वैश्वदेवांतमासाद्य यश्चैनं पूजयिष्यति

这一切都将全然徒然，犹如把供物倾注于灰烬之中。但凡抵达毗湿瓦德瓦（Vaiśvadeva）仪轨之终而如法礼拜彼者……其礼拜即为有效的圆满。

Verse 117

विष्णुनामसमोपेतं भविष्यति तदक्षयम् । दत्तं स्वल्पमपि प्रायः श्रद्धापूतेन चेतसा

凡以毗湿奴（Viṣṇu）圣名相随而施与之供养，皆成不坏。即便微小布施，若以信心净化之心而行，通常亦生不失之功德。

Verse 118

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यश्चैनं नार्चयिष्यति । संप्राप्तं व्यर्थतां तस्य तच्च सर्वं भविष्यति

无论在 śrāddha 之礼，或在 Vaiśvadeva 供献之时，凡不礼拜彼者，其所获与所行之一切，皆将归于徒然无果。

Verse 119

अस्मिंस्तुष्टिं गते सर्वे सुरा यास्यंति संमुदम् । पितरश्च तमायांति विमुखे संमुखे तथा

当他得以满足时，诸天皆欢喜而去；而诸祖灵（Pitṛ）亦趋向于他，由背离转为面向，变得和悦相向。

Verse 120

तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे महेश्वरवचस्तदा । तथेति मुदिताः प्रोचुर्ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः

诸天听闻大自在天（Maheśvara）之言，当时皆欢喜答曰：“如是成就。”以梵天与毗湿奴为首。

Verse 121

ततःप्रभृति संजाता पूजा चातिथिसंभवा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजा कार्याऽतिथेः सदा । यज्ञे पूरुषयज्ञस्य न चैकस्य कथंचन

自此以后，礼拜供养（pūjā）因敬奉宾客（Atithi）而兴起。故当竭尽诸般努力，常行敬客之供养——于祭祀之中，作为“人祭”（pūruṣa-yajña）之一分，任何情形都不可怠慢。

Verse 122

अतिथिरुवाच । अत्रास्ति मामकं तीर्थं मया यत्र तपः कृतम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुरुकाले द्विजोत्तमाः

阿底提（Atithi）说道：“此处有我之圣渡（tīrtha），我曾于此修行苦行（tapas）。在哈塔凯湿伐罗（Hāṭakeśvara）的圣域之中，远古之时，噢诸位最胜的二生者。”

Verse 123

अंगारकेण संयुक्ता चतुर्थी स्याद्यदा तिथिः । सांनिध्यं तत्र कार्यं च सर्वैर्देवैश्च तद्दिने

当月相第四日（Caturthī）与安伽罗迦（Aṅgāraka，星期二）相合之时，于彼日，一切诸天皆当在彼处（该圣渡）建立临在。

Verse 124

कुर्यात्तत्रैव यः स्नानं तस्मिन्नहनि संस्थिते । सर्वतीर्थफलं तस्य जायतां वः प्रसादतः

凡于彼处、就在那一日行仪式沐浴者，必得一切圣渡之果报；愿此由诸位之恩佑（prasāda）而成就于彼。

Verse 125

तथास्त्विति ततः सर्वेऽतिथिं प्रोचुः सुरोत्तमाः । एतस्मिन्नंतरे प्राह पुलस्त्यर्षिः पितामहम्

于是诸位最尊胜的天神对阿提提（Atithi）说道：“如是成就。”其间，圣仙普拉斯提耶（Pulastya）对毗多摩诃（梵天 Brahmā）启言。

Verse 126

पुलस्त्य उवाच । ऋत्विजः सकला देवाः संस्थिताः कौतुकान्विताः । उत्तिष्ठंतु च ते शीघ्रं यज्ञकर्मप्रसिद्धये

普拉斯提耶说道：“诸位祭官（ṛtvij）与一切天神皆已聚集，满怀欣悦期待。愿他们速速起身，使祭祀（yajña）之业得以圆满成就。”

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे सर्वे तस्य वाक्यप्रणोदिताः । उत्थिता ऋत्विजो ये च स्वानि स्थानानि भेजिरे । ततः प्रववृते यज्ञः सपुनर्द्विजसत्तमाः । कुर्वता यज्ञकर्माणि होमपूर्वाणि यानि च

其间，众人皆为他的话所激励而起身；诸祭官（ṛtvij）各就其位。于是祭祀（yajña）再度开展，诸最胜二次生者重行祭业，自火供（homa）起，及其后续诸仪。

Verse 129

कोशकारमिवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यते

如蚕自缠于茧中，他亦自我缠裹，竟不能觉悟自身的真我（Ātman）。