Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

मुनेरपि तृतीयोऽयं मित्रं चार्थोयमुद्यतः । इंद्रद्युम्नपरिज्ञाने स्वयं जीवति नान्यथा

Transliteration

munerapi tṛtīyo'yaṃ mitraṃ cārthoyamudyataḥ | iṃdradyumnaparijñāne svayaṃ jīvati nānyathā

Translation

“他亦是第三位朋友，甚至也是那位牟尼的友人；而此乃我等所立之事：唯有在辨认因陀罗迦昙那之事上，他方能存活，否则便不能活。”

Word by Word

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक अव्यय (also/even)

• तृतीयः: third
• तृतीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मित्रम्: friend
• मित्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अर्थः: purpose; matter
• अर्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उद्यतः: ready; intent
• उद्यतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्-यत (धातु √यत्)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'उद्यत' = prepared/raised

• इन्द्रद्युम्नपरिज्ञाने: in the recognition/identification of Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नपरिज्ञाने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न-परिज्ञान (प्रातिपदिक; इन्द्रद्युम्न + परिज्ञान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• स्वयम्: by oneself
• स्वयम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वार्थक अव्यय (adverb: oneself)

• जीवति: lives; survives
• जीवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: otherwise)

Speaker

Ulūka (deduced from continuous dialogue context)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-assembly (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Ulūka explains the triad of friendship and the single urgent purpose: without recognizing Indradyumna, their companion cannot go on living; faces show anxiety and resolve.

Characters & Entities

• Indradyumna
• Mārkaṇḍeya
• Baka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life is sustained by truth and right recognition; dharmic inquiry seeks clarity rather than confusion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse frames a moral-quest condition tied to knowing the truth.