Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 56
Devanagari script
मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः । भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे
Transliteration
merumūrdhni purā pṛthvī samavetāndivaukasaḥ | bhārākrāṃtā jagādaitānbhāro'pa hriyatāṃ hi me
Translation
往昔在须弥山顶，大地为重担所压，向聚集的诸天说道：“愿将我的负担确实除去。”
Word by Word
मेरुमूर्ध्निon the peak of Meru
मेरुमूर्ध्नि:
अधिकरण (Locative/स्थान)
TypeNoun
Rootमेरु + मूर्धन् (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (मूर्धन् पुं); सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मेरोः मूर्ध्नि’
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb: formerly)
पृथ्वीthe Earth
पृथ्वी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
समवेतान्assembled
समवेतान्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘समवेत’; पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; दिवौकसः इत्यस्य विशेषणम्
दिवौकसःthe gods (dwellers in heaven)
दिवौकसः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootदिव् + ओकस् (प्रातिपदिक; दिवौकस्)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; (दिवि ओकः यस्य) ‘देवाः’
भाराक्रान्ताoverburdened
भाराक्रान्ता:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootभार + आक्रान्त (प्रातिपदिके)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘आक्रान्त’; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; पृथ्वी इत्यस्य विशेषणम्
जगादsaid
जगाद:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootगद् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
एतान्these (ones)
एतान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
भारःthe burden
भारः:
कर्ता (Subject of passive/impersonal)
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अपaway, off
अप:
क्रियाविशेषण (Directional particle)
TypeIndeclinable
Rootअप (अव्यय)
Formउपसर्ग-सदृश-अव्ययम्/निपातः; ‘अप’ = away/off
ह्रियताम्let (it) be removed/carried away
ह्रियताम्:
क्रिया (आज्ञार्थ)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (let it be carried away)
हिindeed, for
हि:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः; अवधारण/हेतौ (particle: indeed/for)
मेof me / for me
मे:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Dative/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; षष्ठी/चतुर्थी-एकवचनरूपम् (Genitive/Dative singular)
Speaker
Śrī Caṇḍikā (continuing explanation)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Meru (Purāṇic)
Type: peak
Skanda Dialogue
Listener: pārthivāḥ (kings)
Visual Art Cues
Scene: On Meru’s radiant summit, Bhūdevī—personified as a sorrowful yet dignified goddess—stands before an assembly of devas, her posture heavy with fatigue; the gods listen as she pleads for relief from the crushing burden.
Characters & Entities
P
Pṛthvī (Earth Goddess)M
MeruD
DevasFAQs
When adharma becomes heavy, the cosmos itself seeks restoration; divine descent and intervention arise for balance.
Meru is referenced as a cosmic sacred mountain, not a pilgrimage prescription in this verse.
None.