Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11
Devanagari script
सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया
Transliteration
sacetanaṃ ca puruṣaṃ prakṛtiṃ ca vicetanām | prāhurbudhā narādhyakṣa puṃsaścaprakṛtiḥ priyā
Translation
智者宣说：补鲁沙（Puruṣa）具觉知，而普拉克里蒂（Prakṛti）无觉知。噢，人中之主，他们亦说：普拉克里蒂为具身众生所爱恋。
Word by Word
सचेतनम्conscious
सचेतनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस-चेतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (पुंरुषम् इति विशेष्यस्य)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
पुरुषम्the person (puruṣa)
पुरुषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रकृतिम्nature (prakṛti)
प्रकृतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
विचेतनाम्unconscious, insentient
विचेतनाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवि-चेतन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (प्रकृतिम् इति विशेष्यस्य)
प्राहुःthey have said / declare
प्राहुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आह् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
बुधाःthe wise
बुधाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
नराध्यक्षO ruler of men
नराध्यक्ष:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् अध्यक्षः)
पुंसःof the man/puruṣa
पुंसः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुंस्/पुम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
प्रकृतिःprakṛti (nature)
प्रकृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रियādear, beloved
प्रियā:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (प्रकृतिः इति विशेष्यस्य)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Skanda Dialogue
Listener: Yudhiṣṭhira
Visual Art Cues
Scene: A teacher-sage addresses a royal listener, illustrating the contrast between luminous Puruṣa (witness) and veiled Prakṛti (guṇas), with subtle iconography of light vs. matter.
Characters & Entities
P
PuruṣaP
PrakṛtiFAQs
It teaches discrimination between consciousness (Puruṣa) and inert nature (Prakṛti), a foundation for overcoming bondage to delusion.
None in this verse; it is a doctrinal statement.
None; the focus is metaphysical distinction.