Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

पांडवा भूमिलाभार्थे तत्ते कस्मादुपेक्षितम् । त्वया च समुपागत्य रक्षितोऽयं वृकोदरः

Transliteration

pāṃḍavā bhūmilābhārthe tatte kasmādupekṣitam | tvayā ca samupāgatya rakṣito'yaṃ vṛkodaraḥ

Translation

“般度五子求取复得其国土——你为何对此置之不顾？而这位弗利寇达罗（毗摩），在你现身干预之后竟得护佑。”

Word by Word

• पाण्डवाः: the Pāṇḍavas
• पाण्डवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• भूमिलाभार्थे: for the sake of gaining land
• भूमिलाभार्थे: Adhikarana (Purpose/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि-लाभ-अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (भूमेः लाभस्य अर्थे)

• तत्: that (thing/matter)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: object ‘that matter’)

• ते: for you; to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; सर्वनाम

• कस्मात्: from what (reason); why
• कस्मात्: Hetu (Cause queried/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; प्रश्नार्थक

• उपेक्षितम्: neglected; disregarded
• उपेक्षितम्: Karma (Predicate adjective/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप-ईक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त) ‘उपेक्षित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (agreeing with तत्)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• समुपागत्य: having approached
• समुपागत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-उप-आ-गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (Gerund/absolutive)

• रक्षितः: protected
• रक्षितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त) ‘रक्षित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• वृकोदरः: Vṛkodara (Bhīma)
• वृकोदरः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक-उदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (वृकस्य इव उदरं यस्य)

Speaker

Unspecified (continuation of the reproach/complaint in the narrative; likely Barbarīka addressing the Goddess/Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kurukṣetra (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pointed accusation: Barbarīka questions why the Pāṇḍavas’ quest for kingdom was neglected, and notes Bhīma’s protection after divine intervention—suggesting partiality or hidden strategy.

Characters & Entities

• Pāṇḍava
• Vṛkodara (Bhīma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Righteous aims (like restoring dharmic kingship) are upheld by divine powers, though their workings may appear delayed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified in this verse; it frames the Pāṇḍavas’ dharmic objective.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is part of a narrative dispute/clarification.