Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84
Devanagari script
तदा प्राज्ञो विजानीयादासन्नं मृत्युमात्मनः । उष्ट्ररासभयानेन स्वप्ने यो याति दक्षिणाम्
Transliteration
tadā prājño vijānīyādāsannaṃ mṛtyumātmanaḥ | uṣṭrarāsabhayānena svapne yo yāti dakṣiṇām
Translation
此时，智者当知自身之死已近；若在梦中骑骆驼或驴向南而行，亦是同类凶兆。
Word by Word
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'then')
प्राज्ञःa wise person
प्राज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
विजानीयात्should know/recognize
विजानीयात्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+ज्ञा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
आसन्नम्near, imminent
आसन्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआसन्न (कृदन्त/प्रातिपदिक; √सद्/सीद् + उपसर्ग आ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)
मृत्युम्death
मृत्युम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
उष्ट्ररासभयानेनby a camel-and-donkey vehicle (ride)
उष्ट्ररासभयानेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउष्ट्र + रासभ + यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (उष्ट्र-रासभयोः यानम्)
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
यातिgoes
याति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
दक्षिणाम्to the south (direction)
दक्षिणाम्:
Karma (Goal/Object/कर्म-गति)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; दिशावाचक (direction)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) addressing the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A contemplative man awakens from a troubling dream: he is seen traveling southward on a camel or donkey, with the southern direction darkened and Yama’s presence implied at the horizon.
FAQs
When omens indicate life’s end, wisdom lies in acceptance and intensified dharmic conduct rather than negligence.
No tīrtha is named; the verse concerns directional dream-omens.
No explicit rite is prescribed.