Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
प्रत्याहारं विनिर्दिष्टतस्य संयमनं हि यत् । प्रत्याहारस्त्वयं प्रोक्तो धारणालक्षणं शृणु
Transliteration
pratyāhāraṃ vinirdiṣṭatasya saṃyamanaṃ hi yat | pratyāhārastvayaṃ prokto dhāraṇālakṣaṇaṃ śṛṇu
Translation
而所指示的那种摄持与约束（saṃyama），确即制感（pratyāhāra）。如是制感已说；今当听闻持念（dhāraṇā，专注）的定义之相。
Word by Word
प्रत्याहारम्pratyāhāra
प्रत्याहारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विनिर्दिष्टस्यof what has been defined/indicated
विनिर्दिष्टस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootवि + निर् + दिश् (धातु) → विनिर्दिष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुं/नपुंसक-सम्भव, षष्ठी, एकवचन; ‘(प्रत्याहारस्य) विनिर्दिष्टस्य’
संयमनम्restraint, control
संयमनम्:
Karma/Predicate-noun (Definition/कर्म-निर्देश)
TypeNoun
Rootसम् + यम् (धातु) → संयमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हिindeed, for
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (indeed/for)
यत्that which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)
प्रत्याहारःpratyāhāra
प्रत्याहारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुnow/indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; विशेषार्थक
अयम्this
अयम्:
Karta (Co-referent/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रोक्तःhas been stated
प्रोक्तः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has been stated’
धारणा-लक्षणम्the definition/characteristic of dhāraṇā
धारणा-लक्षणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधारणा (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (धारणायाः लक्षणम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A schematic yet devotional scene: yogin with a subtle ‘ladder’ of limbs behind—prāṇāyāma, pratyāhāra, dhāraṇā—each as a lotus step; the mind shown settling onto a single flame.
FAQs
Pratyāhāra is essentially restraint of the outward-moving faculties; from that basis one proceeds to dhāraṇā.
No holy site is mentioned in this instructional verse.
A practice-sequence is indicated: establish pratyāhāra (restraint) and then learn dhāraṇā (focused holding).