Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

त्वं देवदेवस्त्वमनाथनाथस्त्वं प्राप्यपालः कृपणे कृपालुः । त्वं नेत्रनेत्रं जनबुद्धिबुद्धिराकाशकाशो जय जीवजीवः

Transliteration

tvaṃ devadevastvamanāthanāthastvaṃ prāpyapālaḥ kṛpaṇe kṛpāluḥ | tvaṃ netranetraṃ janabuddhibuddhirākāśakāśo jaya jīvajīvaḥ

Translation

你是诸天之天；你是无依者之依。凡来归投者，你护持之；对困苦者，你施慈悲。你是眼中之眼，是众人智慧中的智慧；你是虚空之光辉——胜利归于你，噢一切众生之生命。

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• देवदेवः: god of gods
• देवदेवः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनाथनाथः: protector of the helpless
• अनाथनाथः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनाथ (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनाथानां नाथः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्यपालः: the protector who is to be attained / the attained protector
• प्राप्यपालः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राप्य (कृदन्त; √आप् (धातु) + प्र (उपसर्ग), ल्यप्/तव्यत्-भाव) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः—'प्राप्यः (प्राप्तव्यः/प्राप्तः) पालः' इति स्तुत्यर्थः

• कृपणे: in/for the wretched
• कृपणे: Adhikarana (Location/Scope अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृपण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; 'कृपणे (जन) विषये'

• कृपालुः: compassionate
• कृपालुः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कृपालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (compassionate)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नेत्रनेत्रम्: eye of the eyes
• नेत्रनेत्रम्: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नेत्राणां नेत्रम्)

• जनबुद्धिबुद्धिः: the intellect of people’s intellect
• जनबुद्धिबुद्धिः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (जनस्य बुद्धेः) बुद्धिः—षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृङ्खला

• आकाशकाशः: radiance of the sky
• आकाशकाशः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक) + काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आकाशस्य काशः/प्रकाशः)

• जय: be victorious
• जय: Sambodhana/Prayojana (Invocation/आशीर्वाद)
• Type: Verb
• Root: √जि (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• जीवजीवः: life of living beings
• जीवजीवः: Predicate Nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक) + जीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जीवानां जीवः)

Speaker

Kamaṭha (in the stotra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vyoma-liṅga

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant, formless presence behind a liṅga; within devotees’ eyes a reflected light, suggesting ‘eye of the eye’; the sky glows as if conscious.

Characters & Entities

• Āditya/Sūrya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine is both transcendent (Lord of gods) and immanent (inner sight and intelligence), especially compassionate to those who seek refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the verse praises Sūrya’s universal, indwelling presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite; it emphasizes devotional acclaim and surrender to the compassionate protector.