Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 60
Devanagari script
ततः स्वकाले संपूर्णे सूतिमारुतचालितः । भवत्यवाङ्मुखो जंतुः पीडामनुभवन्पराम्
Transliteration
tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ | bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām
Translation
随后，当时辰圆满到来，在分娩之风的驱动下，那众生转而头朝下，承受极其剧烈的痛苦。
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
Formअव्यय; काल/अनन्तरवाचक (then, thereafter)
स्व-कालेat the proper time
स्व-काले:
Adhikaraṇa (Locative: at the proper time)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्वस्य काले)
संपूर्णेwhen complete, fully elapsed
संपूर्णे:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसंपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘काले’)
सूति-मारुत-चालितःmoved/impelled by the birth-wind (labor wind)
सूति-मारुत-चालितः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसूति (प्रातिपदिक) + मारुत (प्रातिपदिक) + चालित (कृदन्त, √चल् धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (1st/nominative), एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘चालित’; तत्पुरुष-समास (सूतिमारुतेन चालितः)
भवतिbecomes
भवति:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकार; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अवाङ्मुखःdownward-faced
अवाङ्मुखः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootअवाङ् (अव्यय/उपपद) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (अवाङ् मुखं यस्य)
जन्तुःthe creature (fetus/being)
जन्तुः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
पीडाम्pain
पीडाम्:
Karma (Object of ‘अनुभवन्’)
TypeNoun
Rootपीडा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन
अनुभवन्experiencing
अनुभवन्:
Karta (Agent-participle agreeing with subject)
TypeVerb
Rootअनु√भू (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘जन्तुः’ इत्यस्य विशेषण
पराम्great, intense
पराम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘पीडाम्’)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)
Visual Art Cues
Scene: At term, the fetus turns downward, driven by the winds of birth; the moment before delivery, intense strain and inevitability.
FAQs
The very act of birth is depicted as painful, reinforcing the purāṇic insight that saṃsāra is marked by suffering.
No holy site is mentioned in this verse.
None; it is a descriptive account of the birth process.