Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 78
Devanagari script
स्पृष्टमात्रस्य बाह्येन वायुना मूढता भवेत् । संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः
Transliteration
spṛṣṭamātrasya bāhyena vāyunā mūḍhatā bhavet | saṃmūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ saṃjāyate punaḥ
Translation
一触及外界之风，迷妄便生；而对这般迷乱之人，失忆很快又再度发生。
Word by Word
स्पृष्ट-मात्रस्यof one just touched
स्पृष्ट-मात्रस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootस्पृश् (धातु) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; कर्मधारयः (स्पृष्टः एव मात्रः = just-touched)
बाह्येनby the external
बाह्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; विशेषणम् (वायुनः)
वायुनाby the wind/air
वायुना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
मूढताstupefaction/delusion
मूढता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूढता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
भवेत्would arise/may occur
भवेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकारः (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
संमूढस्यof the thoroughly deluded
संमूढस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootसम्-√मुह् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; उपसर्गः सम्
स्मृति-भ्रंशःloss of memory
स्मृति-भ्रंशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक) + भ्रंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्मृतेः भ्रंशः)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; काल/वेगवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb)
संजायतेis produced/arises
संजायते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; उपसर्गः सम्
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: An allegory: a newborn’s first breath as a gust of wind carrying veils of smoke that cover a small lamp (smṛti), dimming it into forgetfulness.
FAQs
Contact with the external world triggers moha and forgetfulness; hence disciplined remembrance and sādhana are needed.
No tīrtha is referenced in this verse.
None explicitly; the implication supports practices that preserve remembrance (smṛti) and clarity.