Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 104

Devanagari script

स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं हि देहिनम् । नैषधं न तपो मंत्रा न मित्राणि न बांधवाः

Transliteration

svasthīkartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam | naiṣadhaṃ na tapo maṃtrā na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ

Translation

当有身者的定时已至，便无物能使其复归安康——非药、非苦行（tapas）、非真言、非友人，乃至亲族亦不能。

Word by Word

• स्वस्थीकर्तुम्: to make healthy
• स्वस्थीकर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: स्वस्थी-√कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); क्रियार्थक; 'to make well'

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• शक्नोति: is able
• शक्नोति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शक् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कालप्राप्तम्: one reached by time (whose time has come)
• कालप्राप्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: काल (प्रातिपदिक) + प्राप्त (कृदन्त; प्र-√आप् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; तत्पुरुष (कालेन प्राप्तम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; हेतौ/निश्चयार्थ particle)

• देहिनम्: an embodied being
• देहिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नैषधम्: medicine/drug
• नैषधम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नैषध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (औषध/भेषज-समूहः)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मन्त्राः: mantras
• मन्त्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• मित्राणि: friends
• मित्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• बान्धवाः: relatives
• बान्धवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Visual Art Cues

Scene: A poignant scene: a dying person on a cot; medicine bowl, mantra-reciter, ascetic, friends and relatives gathered—yet a subtle Kāla presence indicates inevitability; the mood is compassionate and sober.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Destined death cannot be averted by worldly supports; therefore one should prioritize Dharma and inner realization without delay.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific Tīrtha is named in this verse; it functions as a general Purāṇic teaching within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; the verse negates reliance on medicine, tapas, and mantras as means to stop destined death.