Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 176

Devanagari script

इंद्रादयस्तथा देवा वसिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तुंबरुप्रवराश्चापि गंधर्वाप्सरसां गणाः

Transliteration

iṃdrādayastathā devā vasiṣṭhādyā munīśvarāḥ | tuṃbarupravarāścāpi gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ

Translation

因陀罗等诸天亦至；以婆悉吒为首的诸大牟尼；又有乾闼婆与阿普萨拉的众团，推尊图姆布鲁为最上。

Word by Word

• इन्द्रादयः: Indra and others
• इन्द्रादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—इन्द्रः आदिः येषां ते (इन्द्र-आदि)

• तथा: likewise, also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थे (adverb/conjunctive sense: 'likewise/also')

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• वसिष्ठाद्याः: Vasiṣṭha and others
• वसिष्ठाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—वसिष्ठः आदिः येषां ते (वसिष्ठ-आदि)

• मुनीश्वराः: lords among sages
• मुनीश्वराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—मुनीनां ईश्वराः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तुम्बरुप्रवराः: those headed by Tumburu / eminent like Tumburu
• तुम्बरुप्रवराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुम्बरु + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—तुम्बरुः प्रवरः येषां ते / तुम्बरु-प्रवर (तत्पुरुष/कर्मधारय-भाव)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थे (particle: 'also/even')

• गन्धर्वाप्सरसाम्: of the Gandharvas and Apsarases
• गन्धर्वाप्सरसाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समाहार (dvandva), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—गन्धर्वाश्च अप्सरसश्च (इतरेतर-द्वन्द्व)

• गणाः: groups, hosts
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A vast celestial procession arrives: Indra with devas, Vasiṣṭha and great ṛṣis, Tumburu leading gandharvas with vīṇā, apsarases in dance-poses, all converging toward a sacred focal point.

Characters & Entities

• Indra
• Vasiṣṭha
• Tumburu
• Gandharva
• Apsaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places and moments unite gods, sages, and celestial beings—spiritual greatness is recognized across realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The gathering functions as praise of the Mahākāla kṣetra where such cosmic assemblies occur.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it enumerates the witnesses to the sacred proceedings.