Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 25
Devanagari script
नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशते । चतुर्दश चार्बुदान्यप्यशीतिः सरितांपतिः
Transliteration
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate | caturdaśa cārbudānyapyaśītiḥ saritāṃpatiḥ
Translation
其上方，群星宿的整个星宿之轮灿然照耀。（其量度）说为十四阿部陀并八十；如是称述诸河之主。
Word by Word
नक्षत्रमण्डलम्the constellation-sphere
नक्षत्रमण्डलम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootनक्षत्र + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नक्षत्राणां मण्डलम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
कृत्स्नम्entire
कृत्स्नम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
उपरिष्टात्above
उपरिष्टात्:
Adhikaraṇa (Location)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
प्रकाशतेshines/appears
प्रकाशते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootकाश् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् + दश (प्रातिपदिक; संख्या)
Formद्वन्द्व-समास (चतुर्+दश) संख्याशब्दः; अव्ययवत् (numeral)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अर्बुदानिarbuda-units (a large number)
अर्बुदानि:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक; संख्या)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Addition)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: also/even)
अशीतिःeighty
अशीतिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअशीति (प्रातिपदिक; संख्या)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्याशब्दः
सरिताम्of rivers
सरिताम्:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
पतिःlord
पतिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Above the Moon’s region, the entire wheel of constellations shines like a luminous belt; the sky is layered, with a distinct ring of nakṣatra-lights encircling the cosmos.
Characters & Entities
N
Nakṣatras (constellations)S
Saritāṃpati (lord of rivers, epithet as given in text)FAQs
Contemplation of the vast star-sphere expands the mind toward the Purāṇic vision of an ordered, sacred universe.
None; this is a cosmographic passage rather than a tīrtha-māhātmya verse.
No ritual is prescribed; the verse provides cosmological description and measurement.