Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

विश्वरूपस्तालकेतुः पंचाशच्च सिताननः । ईशानो वृद्धदेवश्च दीप्तात्मा मृत्युहा तथा

Transliteration

viśvarūpastālaketuḥ paṃcāśacca sitānanaḥ | īśāno vṛddhadevaśca dīptātmā mṛtyuhā tathā

Translation

毗湿瓦鲁帕（Viśvarūpa）与塔拉计都（Tālaketu）到来，白面者（Sitānana）率五十而至。伊舍那（Īśāna）、 वृद्ध天（Vṛddhadeva）、炽魂者（Dīptātmā）与灭死者（Mṛtyuhā）亦皆来集。

Word by Word

• विश्वरूपः: (named) Viśvarūpa
• विश्वरूपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (विश्वं रूपं यस्य/विश्व-रूपः)

• तालकेतुः: (named) Tālaketu
• तालकेतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ताल + केतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तालस्य केतुः)

• पञ्चाशत्: (named) Pañcāśat / Fifty
• पञ्चाशत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्चाशत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक (fifty)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• सिताननः: (named) Sitānana / white-faced
• सिताननः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सित + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सितम् आननं यस्य)

• ईशानः: (named) Īśāna
• ईशानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वृद्धदेवः: (named) Vṛddhadeva / aged god
• वृद्धदेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (वृद्धः देवः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• दीप्तात्मा: (named) Dīptātmā / radiant-souled
• दीप्तात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीप्त + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (दीप्तः आत्मा यस्य)

• मृत्युहा: (named) Mṛtyuhā / slayer of death
• मृत्युहा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु + हन् (धातु) → ह (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (मृत्युं हन्ति इति); कृदन्तः: √हन् (2P) + क्विप् (हन्→हा)

• तथा: likewise/also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक/एवमेव (adverb)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: More gaṇa chiefs arrive: some with specified numbers (e.g., fifty), others singly named; the crowd thickens, suggesting a grand cosmic convocation.

Characters & Entities

• Viśvarūpa
• Tālaketu
• Sitānana
• Īśāna
• Vṛddhadeva
• Dīptātmā
• Mṛtyuhā
• Gaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

By naming gaṇas with power-laden epithets (like ‘Mṛtyuhā’), the text magnifies Śiva’s life-protecting and fear-dispelling grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is specified in this verse; it remains within the assembly description.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears in this verse.