Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

गतिं कांचिन्न पश्यन्ति गावः शीतार्दिता इव । परस्परं व्यलीयंत गजेषु तुरगेषु च । रथेषु च भयत्रस्तास्तत्रतत्र निलिल्यिरे

Transliteration

gatiṃ kāṃcinna paśyanti gāvaḥ śītārditā iva | parasparaṃ vyalīyaṃta gajeṣu turageṣu ca | ratheṣu ca bhayatrastāstatratatra nililyire

Translation

他们寻不见任何出路，犹如牛群遭冬寒所困，彼此挤压相依。因恐惧驱使，他们攀附于象、马，乃至战车之上，惊惶间在此处彼处藏匿。

Word by Word

• गतिम्: a way; movement; course
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• काञ्चित्: any (some)
• काञ्चित्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; अनिश्चित-विशेषणम् (some/any)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation)

• पश्यन्ति: see
• पश्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• गावः: cows
• गावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्

• शीत-आर्दिताः: afflicted by cold
• शीत-आर्दिताः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीत + आर्दित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: √अर्द् (धातु) से क्त; स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; तत्पुरुषः ‘शीतेन आर्दिताः’

• इव: as if
• इव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम्

• परस्परम्: mutually; one another
• परस्परम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्परम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; परस्परार्थे (mutually)

• व्यलीयन्त: clung/pressed together; merged
• व्यलीयन्त: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√ली (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; छन्दसि/पाठभेदे ‘व्यलीयन्ते’

• गजेषु: among/on the elephants
• गजेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी, बहुवचनम्

• तुरगेषु: among/on the horses
• तुरगेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तुरग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी, बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• रथेषु: among/on the chariots
• रथेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी, बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• भय-त्रस्ताः: frightened
• भय-त्रस्ताः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय + त्रस्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: √त्रस् (धातु) से क्त; पुंलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; तत्पुरुषः ‘भयेन त्रस्ताः’

• तत्र: there
• तत्र: Desha (Place/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• तत्र: here and there
• तत्र: Desha (Place/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: पुनरुक्त-देशवाचक-अव्ययम् (here and there)

• निलिल्यिरे: took shelter; hid
• निलिल्यिरे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-√ली (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: Devas, unable to find escape, bunch together like cattle in biting cold; some cling to elephants’ flanks, others to horses’ reins and chariot rails, hiding behind wheels and bodies amid chaos.

Characters & Entities

• Kālanemi
• gaja (elephants)
• turaga (horses)
• ratha (chariots)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When adharma erupts as terror, beings lose clarity and refuge; Purāṇic narratives urge steadiness and righteous protection rather than panic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised in this verse; it is a battlefield description within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this verse is descriptive, not prescriptive.