Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः । तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः

Transliteration

abhimāna dhanā vīrā dhanasya padānugāḥ | tānamarṣācca saṃprekṣya dānavaścaṃḍapauruṣaḥ

Translation

那些勇士自负而富足，乃是追随俱毗罗足迹的侍从。那达那婆见之，勇烈凶猛，心中燃起难以遏止的忿怒。

Word by Word

• अभिमानधनाः: whose wealth was pride
• अभिमानधनाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभिमान + धन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः (अभिमानः धनं येषाम् = whose wealth is pride); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विशेषणम् वीराः

• वीराः: heroes; warriors
• वीराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• धनस्य: of Dhana (Kubera)
• धनस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (genitive singular)

• पदानुगाः: followers; attendants
• पदानुगाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पद + अनुग (कृदन्त/प्रातिपदिक; √गम् with अनु)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पदानि अनुगच्छन्ति = followers of the footsteps); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘वीराः’ इत्यस्य विशेषणम्

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (accusative plural)

• अमर्षात्: from intolerance; in anger
• अमर्षात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अमर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (ablative singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय) = conjunction

• संप्रेक्ष्य: having seen
• संप्रेक्ष्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund) = having looked at/observed

• दानवः: the Dānava (demon)
• दानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• चण्डपौरुषः: of fierce prowess
• चण्डपौरुषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चण्ड + पौरुष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (चण्डं पौरुषं यस्य = of fierce valor); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् दानवः

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Proud Yakṣa heroes stand firm around the crown; opposite them a Dānava with blazing eyes and tense muscles glares, anger rising like fire.

Characters & Entities

• Kubera (Dhana/Dhanada)
• Yakṣa attendants (implied)
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride provokes conflict; the purāṇic lens warns that ego and intolerance (amarṣa) inflame violence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No location or tīrtha is cited in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.