Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

तत्र विघ्नहरं कुंडं तत्र स्नातो न विघ्नभाक् । अनारकेश्वरं लिंगं तदुदग्दिशि चोत्तमम्

Transliteration

tatra vighnaharaṃ kuṃḍaṃ tatra snāto na vighnabhāk | anārakeśvaraṃ liṃgaṃ tadudagdiśi cottamam

Translation

彼处有除障圣池——毗伽那哈罗库达（Vighnahara-kuṇḍa）；凡于其中沐浴者，不为障难所缠。其北方立有殊胜林伽，名阿那罗凯湿伐罗（Anārakeśvara）。

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• विघ्नहरम्: obstacle-removing
• विघ्नहरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विघ्न-हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विघ्नान् हरति), ‘कुण्डम्’ विशेषयति

• कुण्डम्: pond
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• स्नातः: (one who has) bathed
• स्नातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• विघ्नभाक्: one who incurs obstacles
• विघ्नभाक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विघ्न-भाज् (धातु/प्रातिपदिक-निर्माण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भाक्’ (भाज् धातोः क्विप्), ‘विघ्नं भजते/प्राप्नोति’ इति अर्थे; ‘स्नातः’ इत्यस्य विशेषणम्

• अनारकेश्वरम्: Anārakeśvara
• अनारकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनारक-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनारकस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तदुदग्दिशि: to the north of that
• तदुदग्दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + उदग्दिश्/उदक्-दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; ‘तस्य उदग्दिशि (उत्तरदिशि)’ इति अर्थे, अव्ययवत् (locative sense)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-निपात (conjunction)

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ विशेषयति

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vighnahara-kuṇḍa; Anārakeśvara

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahāmuni

Visual Art Cues

Scene: A small stepped pond labeled Vighnahara-kuṇḍa; pilgrims bathe with focused faces; to the north rises a compact shrine of Anārakeśvara-liṅga, draped in bilva leaves, suggesting protection from misfortune and impediments.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Vighnahara-kuṇḍa
• Anārakeśvara
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas are portrayed as living remedies: snāna removes impediments and leads one toward auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vighnahara-kuṇḍa and the Anārakeśvara liṅga situated to its north.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Vighnahara-kuṇḍa, followed by darśana of Anārakeśvara.