Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

Transliteration

tasya saṃpūjanānmartyo vijvaro jāyate kṣaṇāt | prācyāṃ vedeśvarastasya caturvedaphalapradaḥ

Translation

若圆满供奉彼“离热（Vijvara）”林伽，凡人顷刻间便脱离热病与诸苦。其东方有“吠陀自在天（Vedeśvara）”，赐予四吠陀之功果。

Word by Word

• तस्य: of that (liṅga)
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• सम्पूजनात्: from worship
• सम्पूजनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सम्पूजन (प्रातिपदिक; सम्+√पूज् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• विज्वरः: feverless, free from fever
• विज्वरः: Kriya-Phala (Result state/फल-भाव)
• Type: Adjective
• Root: विज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् ‘मर्त्यः’ इत्यस्य

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्

• क्षणात्: instantly, in a moment
• क्षणात्: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘तत्क्षणात्’

• प्राच्याम्: in the east
• प्राच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• वेदेश्वरः: Vedeśvara
• वेदेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; देवतावाचक-नाम

• तस्य: of it/of that
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• चतुर्-वेद-फल-प्रदः: giver of the fruit of the four Vedas
• चतुर्-वेद-फल-प्रदः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + वेद (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + क)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘वेदेश्वरः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vijvara-liṅga; Vedeśvara (east of Vijvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At Vijvara, a devotee performs elaborate pūjā; a faint fever-demon motif dissolves into light, signifying instant cure. To the east, Vedeśvara is shown with four Vedas personified as radiant manuscripts or ṛṣis offering blessings.

Characters & Entities

• Vijvara-liṅga
• Vedeśvara
• Caturveda (four Vedas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s worship is both remedial and elevating: sincere pūjā heals suffering and also opens the way to Vedic sanctity and spiritual fruition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vijvara-liṅga (for instant relief from jvara/affliction) and Vedeśvara to its east (for caturveda-phala).

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃpūjana (full/complete worship) of Vijvara is explicitly stated; Vedeśvara is praised for granting Vedic fruit.