Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

मूर्तं भयानकमिव सर्वप्राणिभयप्रदम् । हृदयाकंपनं दृष्ट्वा तं प्रेतं वृद्धतापसः । अतिदीनाननं कस्त्वमिति धैर्येण पृष्टवान्

Transliteration

mūrtaṃ bhayānakamiva sarvaprāṇibhayapradam | hṛdayākaṃpanaṃ dṛṣṭvā taṃ pretaṃ vṛddhatāpasaḥ | atidīnānanaṃ kastvamiti dhairyeṇa pṛṣṭavān

Translation

看见那个饿鬼——仿佛恐惧的化身，令众生战栗，令心脏颤抖——年迈的苦行者凭着坚定的勇气问道：“噢，面容最可怜的人啊，你是谁？”

Word by Word

• मूर्तम्: embodied, manifest
• मूर्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मूर्त (कृदन्त; √मूर्च्/मूर्त-भावे, क्त/निष्पन्नविशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• भयानकम्: terrifying
• भयानकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भयानक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• इव: as if, like
• इव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (particle of comparison)

• सर्व-प्राणि-भय-प्रदम्: giving fear to all beings
• सर्व-प्राणि-भय-प्रदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्राणि (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः भयम् प्रददाति)

• हृदय-आकम्पनम्: heart-trembling
• हृदय-आकम्पनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक) + आकम्पन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (हृदयस्य आकम्पनम्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): ‘having seen’

• तम्: that (one), him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• प्रेतम्: ghost, departed spirit
• प्रेतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• वृद्ध-तापसः: the aged ascetic
• वृद्ध-तापसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक) + तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (वृद्धः तापसः)

• अति-दीन-आननम्: with a very wretched face
• अति-दीन-आननम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + दीन (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; अव्ययीभावसमासः (अतिशयेन दीनम् आननम् यस्य)

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• धैर्येण: with courage, firmly
• धैर्येण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: धैर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• पृष्टवान्: asked
• पृष्टवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्रच्छ् (धातु)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्त (क्तवतु); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; भूतकालार्थे (perfective past): ‘asked’

Speaker

Skanda (narrating); within the story an aged ascetic speaks to the preta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-sabhā (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: An aged ascetic stands firm, unshaken, facing a terrifying preta that seems like embodied fear; the ascetic’s calm posture contrasts with the preta’s pitiable face and menacing aura.

Characters & Entities

• Kāśī
• preta
• vṛddha-tāpasa (aged ascetic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas is courage joined with compassion—meeting terror with steady inquiry that can lead to liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the sacred stage where such transformative encounters and teachings unfold in the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse introduces a moral dialogue rather than a rite.