Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

Transliteration

parikṣubdhamanovṛttiṃ striyaṃ vā puruṣaṃ tu vā | punarna darśanaṃ devi mayā satyaṃ bravīmyaham

Translation

无论女子或男子，若其心念冲动剧烈动荡，便再也不能如从前那般相见，噢女神。此乃我所说的真实。

Word by Word

• परि-क्षुब्ध-मनः-वृत्तिम्: one whose mental state is greatly agitated
• परि-क्षुब्ध-मनः-वृत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परि + क्षुब्ध (√क्षुभ् धातु → क्षुब्ध कृदन्त) + मनस् (प्रातिपदिक) + वृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (परिक्षुब्धा मनोवृत्तिः यस्याः/यस्य), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (fem. acc. sg.)

• स्त्रियम्: a woman
• स्त्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (fem. acc. sg.)

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• पुरुषम्: a man
• पुरुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (masc. acc. sg.)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक-अव्यय (particle: “but/indeed”)

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (again)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• दर्शनम्: seeing; meeting
• दर्शनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (neut. nom. sg.)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (voc. sg.)

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (instr. sg.)

• सत्यम्: truth; truly
• सत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (neut. acc. sg.; adverbial use “truly”)

• ब्रवीमि: I say
• ब्रवीमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन (1st sg.)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nom. sg.)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva delivers a universal maxim: anyone—woman or man—whose mind is violently agitated will not be ‘seen again’ as before; Devī listens as the atmosphere turns austere and truth-laden.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mental agitation drives irreversible choices; self-mastery is central to dharma, protecting relationships and spiritual stability.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the verse is a universal dharmic teaching within the Kāśī Khaṇḍa narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the implied prescription is inner discipline—calming the mind before undertaking consequential actions.