Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

Transliteration

adya prācīṃ yiyāsuṃ tvāṃ vārayetpaṃguvāsaraḥ | nakṣatraṃ ca tathā jyeṣṭhā tithiśca navamī priye

Translation

“今日你欲向东方而行，名为‘般古（Paṅgu）’之日将阻你；又，爱者啊，月宿为耆ष्ठā（Jyeṣṭhā），而月日（tithi）为第九——那伐弥（Navamī）。”

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: “today”)

• प्राचीम्: eastward direction
• प्राचीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन (fem. acc. sg.)

• यियासुम्: wishing to go
• यियासुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: या (धातु) + सन्-प्रत्यय (इच्छार्थक) → यियासु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: सन्नन्त-धातुज कृदन्त (desiderative), स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव, द्वितीया एकवचन; ‘त्वाम्’ विशेषण (acc. sg. qualifying “you”)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (2nd pers. pron. acc. sg.)

• वारयेत्: should restrain/forbid
• वारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वारय् (धातु, णिजन्त causative of √वृ/√वार् “to restrain”)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg. opt.)

• पङ्गुवासरः: the ‘lame-day’ (inauspicious day-name)
• पङ्गुवासरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पङ्गु (प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पङ्गोः वासरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• नक्षत्रम्: the lunar mansion
• नक्षत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (neut. nom. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: “thus/also”)

• ज्येष्ठा: Jyeṣṭhā (nakṣatra)
• ज्येष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्येष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.; name of nakṣatra)

• तिथिः: lunar day (tithi)
• तिथिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• नवमी: the ninth (tithi)
• नवमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नवमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.; 9th tithi)

• प्रिये: O dear one
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (voc. sg.)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Bhava) gently restrains the Goddess from departing eastward, pointing to the pañcāṅga signs—vāra, Jyeṣṭhā nakṣatra, Navamī tithi—evoking an ominous yet intimate domestic moment within Kāśī’s sacred aura.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Jyeṣṭhā (Nakṣatra)
• Navamī (Tithi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes right timing (kāla): even a good intention can become harmful when undertaken under inauspicious conditions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse highlights muhūrta/astrological caution within the Kāśī Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observing tithi and nakṣatra (muhūrta-vicāra) before travel/undertakings is implied as a dhārmic practice.