Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग काश्यां ब्रह्मण्यपिस्थिते । गिरिशश्चिंतयामास भृशमुद्विग्नमानसः

Transliteration

skaṃda uvāca | śṛṇvagastya mahābhāga kāśyāṃ brahmaṇyapisthite | giriśaściṃtayāmāsa bhṛśamudvignamānasaḥ

Translation

斯堪陀说：听着，福德深厚的阿伽斯提耶。即便梵天住在迦尸（Kāśī）之时，山主吉利沙（Giriśa，湿婆）也开始深深思惟，心神大为不安。

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Imperative/आज्ञार्थक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद; मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन

• अगस्त्य: O Agastya
• अगस्त्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अगस्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् भागः यस्य/महाभागः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मणि: in Brahman
• ब्रह्मणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• स्थिते: while (he) was abiding
• स्थिते: Sati-saptami (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• गिरिशः: Lord of the mountains (Śiva)
• गिरिशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (गिरिणाम् ईशः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चिन्तयामास: pondered, thought
• चिन्तयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: परस्मैपद; लिट्-लकार (periphrastic perfect/परस्मैपदी परोक्षभूत), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• भृशम्: greatly, intensely
• भृशम्: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• उद्विग्नमानसः: whose mind was agitated
• उद्विग्नमानसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + विज् (धातु) से ‘उद्विग्न’ (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (उद्विग्नं मानसं यस्य/उद्विग्नमानसः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (गिरिशः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Skanda addresses Agastya; in a parallel vignette, Śiva (Giriśa) sits in contemplation, brows knit, as Kāśī’s sacred aura surrounds him and Brahmā’s presence is implied nearby.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī
• Brahmā
• Giriśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine narratives in the Purāṇas highlight the gravity of Kāśī’s spiritual power and the cosmic significance of events occurring there.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as the decisive sacred arena where Brahmā’s presence prompts Śiva’s contemplation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse sets the emotional and theological context for the next episode.