Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62
Devanagari script
तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः
Transliteration
tiṣṭhediṃdriyacāpalyaṃ yo nivārya kṣaṇaṃ kṛtī | nirvāṇamaṃḍapenyatra tena taptaṃ mahattapaḥ
Translation
若有能者住于涅槃曼荼罗（Nirvāṇa Maṇḍapa）中，哪怕片刻也能制止诸根的轻躁不定；由此便成就广大苦行（tapas）。
Word by Word
तिष्ठेत्should remain/stand firm
तिष्ठेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘तिष्ठति’ इत्यस्य विध्यर्थ
इन्द्रियचापल्यम्restlessness of the senses
इन्द्रियचापल्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय-चापल्य (प्रातिपदिक; इन्द्रिय + चापल्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; निवार्यवस्तु
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निवार्यhaving restrained
निवार्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootनि-वार् (धातु) + ल्यप् (कृत्-प्रत्यय)
Formल्यबन्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; ‘निवारणं कृत्वा’
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Karma (Extent/अत्यन्तसंयोग)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण (extent of time)
कृतीcapable/adept
कृती:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृतिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणवाचक विशेषण ‘समर्थः/कुशलः’
निर्वाणमण्डपेin the Nirvāṇa pavilion
निर्वाणमण्डपे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्वाण-मण्डप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
न्यत्रelsewhere
न्यत्र:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (elsewhere/other place)
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/हेतु
तप्तम्has been performed (austerity)
तप्तम्:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘अनुष्ठितम्’
महत्great
महत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
तपःausterity/penance
तपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाच्ये विधेय (predicate)
Speaker
Skanda
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Nirvāṇa Maṇḍapa (Kāśī)
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Purāṇic audience within Kāśīkhaṇḍa narration
Visual Art Cues
Scene: Inside the Nirvāṇa Maṇḍapa, a practitioner sits motionless, eyes half-closed, senses withdrawn; around him the bustle of pilgrims fades into a halo of stillness, signifying inner conquest.
Characters & Entities
K
Kāśī (Vārāṇasī)N
Nirvāṇa MaṇḍapaFAQs
In Kāśī, inner discipline is exalted: even brief sense-restraint is counted as major tapas.
The Nirvāṇa Maṇḍapa in Kāśī.
Practicing indriya-nigraha (restraint of the senses) while staying in the sacred precinct.