Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

यः स्नातो नागपंचम्यां कुंडे वासुकिसंज्ञिते । न तस्य विषसंसर्गो भवेत्सर्पसमुद्भवः

Transliteration

yaḥ snāto nāgapaṃcamyāṃ kuṃḍe vāsukisaṃjñite | na tasya viṣasaṃsargo bhavetsarpasamudbhavaḥ

Translation

凡于那伽五日节（Nāgapañcamī）在名为婆苏吉的池中沐浴者，必不与蛇所生之毒相触。

Word by Word

• यः: who (he)
• यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक सर्वनाम

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘यः’ इति विशेषणवत्

• नागपञ्चम्याम्: on Nāga-pañcamī (the fifth lunar day)
• नागपञ्चम्याम्: Adhikarana (Time)
• Type: Noun
• Root: नाग-पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (काल-अधिकरण), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुषः (नागानां पञ्चमी)

• कुण्डे: in the pond
• कुण्डे: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• वासुकिसंज्ञिते: named ‘Vāsuki’
• वासुकिसंज्ञिते: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वासुकि-संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (named/called), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘कुण्डे’ इति विशेषणम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वासुकिना संज्ञितम्)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध (negation particle)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• विषसंसर्गः: contact with poison
• विषसंसर्गः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विष-संसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विषस्य संसर्गः)

• भवेत्: would occur; would be
• भवेत्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• सर्पसमुद्भवः: arising from snakes
• सर्पसमुद्भवः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्प-समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विषसंसर्गः’ इति विशेषणम्; समासः तत्पुरुषः (सर्पात् समुद्भवः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāsuki-kuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Implied pilgrim audience via the muni interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Monsoon-season Nāgapañcamī: devotees at the kuṇḍa at dawn, bathing; nearby, a small nāga shrine with offerings of milk and flowers; protective aura around the water, serpents depicted peacefully at the margins.

Characters & Entities

• Nāgapañcamī
• Vāsukikuṇḍa
• Vāsuki

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred time (Nāgapañcamī) joined with sacred place (Vāsuki-kuṇḍa) yields protective grace, harmonizing humans with nāga powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vāsukikuṇḍa in Kāśī, especially potent on Nāgapañcamī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathed observance (snāna) in Vāsukikuṇḍa specifically on Nāgapañcamī.