Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 200

Devanagari script

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

Transliteration

trivikramosmyahaṃ kāśyāmudīcyāṃ ca trilocanāt | dadāmi pūjito lakṣmīṃ harāmi vṛjinānyapi

Translation

我在迦尸（Kāśī）为三步神（Trivikrama），位于三眼神（Trilocana）之北。若虔敬礼拜，我赐予福裕，并除去灾厄与罪垢。

Word by Word

• त्रिविक्रमः: Trivikrama
• त्रिविक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि-विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समास: त्रयः विक्रमाः यस्य/त्रिषु विक्रमेषु (परम्परया नामधारक; सामान्यतः तत्पुरुष/बहुव्रीह्यर्थे नाम)

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• उदीच्याम्: in the north
• उदीच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; दिग्वाचक

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction)

• त्रिलोचनात्: from Trilocana (three-eyed one)
• त्रिलोचनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समास: त्रीणि लोचनानि यस्य (बहुव्रीह्यर्थे नाम), रूपतः तत्पुरुषसंज्ञक-प्रातिपदिक

• ददामि: I give
• ददामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद; धातु: दा (दाने)

• पूजितः: when worshipped
• पूजितः: Karta (Predicate participle/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: पूज् (पूजायाम्)

• लक्ष्मीम्: fortune/prosperity
• लक्ष्मीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• हरामि: I remove/take away
• हरामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद; धातु: हृ (हरणे)

• वृजिनानि: sins/evils
• वृजिनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृजिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle), अपि=also/even

Speaker

Trivikrama (self-identification within the verse; embedded deity-voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Trivikrama (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Trivikrama icon in Kāśī: Viṣṇu with one leg raised in cosmic stride, holding śaṅkha-cakra-gadā-padma; devotees offer tulasī and lamps; a gentle shower of golden light symbolizes Lakṣmī while dark knots of misfortune unravel.

Characters & Entities

• Trivikrama
• Trilocana
• Lakṣmī
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī harmonizes sectarian forms: worship of Viṣṇu (Trivikrama) within Śiva’s kṣetra grants both worldly well-being and spiritual purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Trivikrama presence/shrine in Kāśī, positioned north of Trilocana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (worship) of Trivikrama for prosperity and removal of misfortune/sin.