नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गंगाद्वारमवंतिका । अयोध्या मथुरा चैव द्वारकाप्यमरावती
naimiṣaṃ ca kurukṣetraṃ gaṃgādvāramavaṃtikā | ayodhyā mathurā caiva dvārakāpyamarāvatī
又有奈弥沙(Naimiṣa)与俱卢之野(Kurukṣetra);恒河之门迦伽陀瓦罗(Gaṅgādvāra,哈里德瓦尔)与阿凡提迦(Avantikā,乌贾因尼);阿约提耶(Ayodhyā)与摩图罗(Mathurā);以及堕罗迦(Dvārakā)与阿摩罗伐底(Amarāvatī)——皆为与解脱相系的著名圣境。
Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue context)
Tirtha: Naimiṣa; Kurukṣetra; Gaṅgādvāra; Avantikā; Ayodhyā; Mathurā; Dvārakā; Amarāvatī
Type: kshetra
Listener: Frame-listener (often Pārvatī)
Scene: A ‘garland of tīrthas’ montage: forest hermitages of Naimiṣa, the wide plains of Kurukṣetra, Gaṅgā descending at Haridvāra, Ujjain’s Śaiva skyline, Ayodhyā’s royal ghāṭs, Mathurā’s Yamunā banks, Dvārakā’s sea-walls, and a faint celestial Amarāvatī above.
The Purāṇa frames India’s sacred landscape as a network of muktisthānas where pilgrimage supports dharma and liberation.
Multiple: Naimiṣa, Kurukṣetra, Haridvāra, Ujjain, Ayodhyā, Mathurā, Dvārakā, and Amarāvatī.
No single ritual is specified; the implication is tīrtha-yātrā and customary practices like snāna, darśana, and dāna at these sites.